`Zonder publieke steun is hervorming EU onmogelijk'

De EU-landen hebben dezelfde problemen: onbetaalbare pensioenen, lage arbeidsdeelname van ouderen. De oplossingen zijn overal anders.

Het Nederlandse `poldermodel' zal niet zo gauw verdwijnen. Ook al gaan in Nederland – net als elders in Europa – ontevreden burgers de straat op om te demonstreren tegen de noodzakelijke sociale hervormingen, de wil om samen te werken blijft diep geworteld. Dat geldt voor Nederland en voor Europa.

Dat was de kern van het betoog van minister Aart Jan de Geus van Sociale Zaken (CDA) gisteren in Den Haag tijdens de opening van een tweedaags congres van de Sociaal-Economische Raad en het ministerie van Sociale Zaken over `Recente ontwikkelingen in de Europese arbeidsverhoudingen'.

Ook Herman Wijffels, voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, houdt vertrouwen in het Nederlandse consensusmodel. ,,Hoewel het Nederlandse poldermodel in problemen verkeert'', noemde Wijffels het overleg tussen werknemers, werkgevers en overheid essentieel. ,,Fundamentele institutionele veranderingen kunnen niet worden doorgevoerd, zeker niet in Nederland, als er onvoldoende publieke steun is'', zei Wijffels tegen de volle zaal met vertegenwoordigers uit alle 25 landen van de Europese Unie. Hij zei er daarom ook aan te hechten dat in de nieuwe ontwerp-Grondwet van Europa de dialoog tussen de sociale partners wordt erkend.

Het congres is hoogst actueel want overal in de Europese Unie zijn regeringen onder druk van de internationale concurrentie en een verouderende bevolking bezig met het doorvoeren van pijnlijke sociale en economische hervormingen. Hoewel de problemen in veel landen dezelfde zijn (onbetaalbare pensioenen, te hoge werkloosheid onder jongeren, te weinig werkende ouderen en vrouwen), zijn de oplossingen overal anders. ,,De Europese discussie brengt de problemen dichterbij, maar het speelveld blijft nationaal'', zei Jelle Visser, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Een `Europees antwoord' op hervorming van de verzorgingsstaat bestaat volgens hem niet, want de situatie is in ieder land heel verschillend.

Dat beaamde ook De Geus. Zo concentreert het kabinet in Den Haag zich onder andere op verandering van de vervroegdpensioenregelingen, terwijl Duitsland het antwoord zoekt in drastische reductie van de werkloosheidsvoorzieningen en de bijstand.

Vaststaat wel, volgens De Geus: Europa moet sneller hervormen. ,,Europa zal zich behoorlijk moeten inspannen om economisch en technologisch concurrerend te blijven én de sociale cohesie te bewaren'', zei de minister. ,,De bevolking moet niet bang zijn voor veranderingen'', meende hij. Er is een `nieuw pact van solidariteit tussen de generaties' nodig, waarbij regering en sociale partners het voortouw moeten nemen.

Maar juist over de inhoud van het pact verschillen de meningen hevig, blijkt uit de vastgelopen dialoog met de bonden. Vakbeweging en kabinet zijn hevig verdeeld. Na de grote demonstratie van afgelopen zaterdag, waar 300.000 mensen aan deelnamen, zijn voor volgende week de eerste stakingen al aangekondigd. Wijffels heeft zich bereid verklaard als bemiddelaar op te treden om de sociale dialoog weer op gang te helpen. Maar minister De Geus pakte de handschoen gisteren in Den Haag niet op.

Ook Thérèse de Liederkerke, directeur van de Europese werkgeversorganisatie Unice, verklaarde dat economische veranderingen in Europa ,,broodnodig'' zijn. Het probleem is dat in de praktijk vooral collectieve antwoorden worden gegeven. Veel werknemers en werkgevers hebben juist voorkeur voor individuele oplossingen omdat de problemen volgens de Unice-directeur heel divers zijn. Willen de sociale partners een succesvolle strategie ontwikkelen om van Europa in 2010 de meest concurrerende economie te maken, dan is ,,dynamisering'' van de sociale dialoog hard nodig, aldus Liederkerke.