Waar zijn toch de coffeeshops gebleven

Amsterdam heeft zichzelf uit de markt geprijsd. Dure hotels, gesloten musea, onveiligheid: menig toerist houdt de stad voor gezien en het internationale bedrijfsleven is ook niet zo happig meer. De lancering eind vorige maand van de `city-marketing'-slagzin `I AMsterdam' – meteen bespot met `I AMsterdamned' en `Aai Emsterdam' – moet het gedevalueerde imago van de stad opvijzelen, moet `creativiteit, innovatie en handelsgeest' uitstralen en de trots van zijn inwoners onderstrepen. Via briefpapier, affiches, brochures zal de slogan – met de eerste drie letters in het rood – er worden ingeramd, belooft het stadsbestuur.

Uit de gemeentelijke opdracht aan twintig, zeer vakkundige fotografen om voor dit marketing-offensief de hoofdstad caleidoscopisch in beeld te brengen, is onlangs het Engelstalige boek I amsterdam voortgekomen, én de gelijknamige tentoonstelling in het fotomuseum Foam. Een boek met heel veel portretten van Bekende en Onbekende Amsterdammers, met stedelijke panorama's – van haven tot Schiphol, van Kerkstraat tot Bijlmer – en met straat-, sport- en nachtrumoer. Het beeldt de stad uit als `de ziel van zijn bewoners', en die bevolking is multicultureel, vooral jong, altijd onderweg en dynamisch in de weer, met sjoelbak en skateboard, op worstelmat en korfbalveld.

Geen enkele van de 220 kleur- en zwartwit-opnamen kreeg een bijschrift, maar aan elke fotoserie is wel een compacte tekst toegevoegd, waarin de geportretteerden iets van hun achtergrond vertellen en een persoonlijke hommage brengen. Martin Bril gaat in zijn inleiding nóg verder, die is al jaren smoorverliefd op zijn `minnares' Amsterdam. Heerlijk, vindt hij, om 's morgens vroeg `de stem van de tram' te horen – hij bedoelt het ijzingwekkende geluid van stroef ijzer over stroef ijzer –, hij fantaseert over het nachtleven van meisjes die zijn pad kruisen, noteert flarden van vage dialogen en wandelt weer verder op de zoveelste gewone doordeweekse dag. Even stopt hij nog op een brug, waar een dame met plastic regenkapje hem toevertrouwt dat haar man net is verdwenen. Om nooit meer terug te komen, voorspelt Bril.

Deze tekst sluit mooi aan op de beelden in I amsterdam. Fotografe Diana Monkhorst maakte plechtige, maar sfeervolle portretten van onder anderen oud-burgemeesters, collega-fotografe Rineke Dijkstra en schrijver Hafid Bouazza, die opmerkelijk `naturel' tegen een zwarte achtergrond poseerden. Dat `naturel' kenmerkt net zo goed de passanten in het Vondelpark en in Bos en Lommer die Roy Cymbalista en Maaike Koning documentaireachtig vastlegden. Bert Teunissen kwam bij Amsterdamse gezinnen thuis, zodat we nu in hun woonkamers kunnen snuffelen aan Turkse, Chinese en Hollandse hebbedingen. Hans Eijkelboom liep met zijn camera steeds op fietsers af, die door weer en wind onderweg zijn met kind of bierkrat, met hond of gsm. En Hans Wilschut zorgde voor de nodige blikverruiming, met nachtopnamen van randstedelijke zones, zó desolaat dat de noodtoestand lijkt te zijn afgekondigd.

I amsterdam is een zeer verzorgd, goed gedrukt propagandaboek, zonder één onvertogen beeld. Geen junkies en psychiatrische patiënten, geen wielklemmen en zwervend straatvuil. En ook alle coffeeshops zijn uit het stadsbeeld verdwenen. `Retoucheringen' als deze neem je voor lief, gezien de hoofdstedelijke ambitie om toeristen en bedrijven te lokken. Maar dat aan kunst en geschiedenis volstrekt voorbij is gegaan, blijft onvergeeflijk. Met het beeldend vermogen van een inwoner als Geert Mak, auteur van Een korte geschiedenis van Amsterdam, was het een fluitje van een cent geweest om leven te blazen in foto's van een aantal cultuurhistorische locaties. En dat de stad niet opschept met `portretten' van de eregalerij van het Rijksmuseum, het interieur van het Tuschinkski-theater, de schuttersgalerij in het Amsterdams Historisch Museum, met een enkel doek van Vincent van Gogh, desnoods met de schelpencollectie van Artis, mag dan een knieval zijn voor het hier manifeste gebrek aan historische belangstelling, juist aan het verleden dankt Amsterdam een groot deel van zijn huidige reputatie. `They have the best paintings on earth', hoorde ik vorige week nog in lijn 16. Een aantal van al die apetrots poserende Amsterdammers had best voor wat van die `best paintings' mogen worden ingeruild.

I amsterdam. A portrait of a city and its people. Podium, 270 blz. €35,– Tentoonstelling: Foam, Keizersgracht 609, t/m 31/10. Open: dag. 10-17, do./vr. 10-21 uur. www.foam.nl