Vluchten voor de kern

Een verwarde dertigjarige Amsterdamse brengt vlak voor de kerstdagen van 2003 een bezoek aan haar psychiater en probeert hem voor de zoveelste keer uit te leggen wat haar scheelt. `Ze hoorde zich op vlakke toon over zichzelf praten, steeds andere versies van hetzelfde verhaal over een zelf dat ze kwijt wilde, maar met de nalatenschap waarvan ze nu zat opgezadeld: haar leven met Eric, haar rol van dochter.'

Onmiskenbaar is hier Monika Sauwer aan het woord. In deze passage, afkomstig uit haar nieuwe roman Een onwillige god, verwoordt hoofdpersoon Lina Storm wat deze schrijfster drijft en wat ze met haar romans beoogt: steeds varianten van hetzelfde verhaal vertellen, een verhaal dat altijd gaat over psychisch labiele vrouwen die tevergeefs proberen `normaal' te worden.

In Een onwillige god zijn alle personages bezig een wending aan hun leven te geven. Lina heeft in een impuls haar man, die tevens haar werkgever was, verlaten en probeert nu via avondcursussen aan de kunstacademie haar talenten te ontplooien. Ze is een typisch Sauwer-personage: kunstzinnig aangelegd en intellectueel begaafd, maar als gevolg van allerlei fobieën en neuroses onder haar niveau werkend. In dit geval als hulp in de huishouding bij de gepensioneerde architect Kees Hessel. Hij vertegenwoordigt de vaderfiguur naar wie al Sauwers vrouwelijke romanfiguren op zoek zijn. Tegelijkertijd is hij de onwillige god uit de titel, die wegvlucht zowel voor vrouwen die hem willen redden als voor degenen die bij hem hun redding zoeken.

Nieuw voor Monika Sauwer is dat ze voor het eerst de generatiekloof tussen de hippies van de jaren zestig en hun veel gedisciplineerder levende kinderen in kaart probeert te brengen. Ze doet dat door veel plaats in te ruimen voor Lina's moeder Alice. Deze is door haar echtgenoot ingeruild voor een veel jongere vrouw. De alcoholische Alice worstelt met schuldgevoelens over de slordige opvoeding die ze haar dochter heeft gegeven en wijt daar de psychische problemen van haar kind aan. Lina daarentegen vindt dat ze een prettige jeugd gehad heeft en wil niets weten van de zorg waarmee de moeder haar nu opeens alsnog wil omringen.

Veel gebeurt er niet in Een onwillige god, van een plot is nauwelijks sprake, maar wel slaagt Sauwer erin om weer iets dichter te raken aan datgene waar het in haar boeken om draait: de vraag waarom individuen die alles mee lijken te hebben niet kunnen aarden in dit leven.

Sauwer experimenteert met de vorm waarin ze haar variaties op één thema giet. In Een onwillige God zijn de hoofdstukken, waarin een alwetende verteller afwisselend de lotgevallen van de architect Hessel, moeder Alice en dochter Lina uit de doeken doet, voorzien van data. De meeste spelen in december 2003, maar enkele ook eerder. Het hippie-meisje Alice wordt geïntroduceerd in een hoofdstuk dat gedateerd is `Amsterdam, zomer 1972'. Zonder zich van al te veel flash backs te hoeven bedienen, roept Sauwer zo de sfeer op van een mythische tijd, die `onbezorgd' was, maar niet voor iedereen. Alice is in dat jaar gezakt voor haar kandidaatsexamen Engels en twee maanden zwanger van een man die ze maar één keer heeft ontmoet. Het enige doel in haar leven is nog het kind te voldragen en de vader te strikken.

Het hoofdstuk waarin Lina voor het eerst verschijnt, `Desertie', speelt rond kerstmis 2002 en bevat een adembenemende filmische beschrijving van Lina's vlucht uit de veilige armen van haar vriend Eric, met wie ze al sinds haar gymnasiumtijd gaat en die nu een kind van haar wil. Gaandeweg blijkt dat zowel de oude architect als Lina op de vlucht slaat voor knellende banden en voor zichzelf. Ook de architect met wie de roman begint en eindigt, zoekt ontsnapping. In een droom ondergaat hij tenslotte eenzelfde bevrijding als Lina precies een jaar eerder in werkelijkheid heeft beleefd.

Zoals in al haar boeken weet Sauwer ook in Een onwillige god de indruk te wekken dat ze aan de oppervlakte blijft en niet weet door te dringen tot de kern van haar personages. Maar kenmerkend is nu juist dat dezen zélf die kern niet kunnen vinden. Dat is de essentie van haar o zo luchtig schijnende, maar in wezen zwaarmoedige verhalen. Dit boek is weer net zo fraai gecomponeerd als haar eerdere romans, opgebouwd uit beeldend beschreven scènes. Van een ontwikkeling in vergelijking tot haar vorige werk is echter geen sprake. Verrassingen of flitsende inzichten levert deze zevende roman van Sauwer dan ook niet op.

Monika Sauwer: Een onwillige god. Contact, 205 blz. €18,90