Van supertalent naar zorgenkind

Rafael van der Vaart is aanvoerder van Ajax en reserve bij Oranje. De 21-jarige technicus heeft het krachthonk én het vechtvoetbal ontdekt.

Het grootste talent van het Nederlandse clubvoetbal beleeft zware tijden. Hij had in de Arena ruzie met zijn voormalige ploeggenoot Zlatan Ibrahimovic. Zijn vriendin werd door supporters van ADO uitgemaakt voor `hoer'. En zijn prestaties op het veld vielen de afgelopen twee jaar na een veelbelovend begin nogal tegen. De aanvoerder van Ajax is niet langer een vaste waarde in het Nederlands elftal. Morgenavond kan Rafael van der Vaart zijn 25ste interland spelen tegen Macedonië, maar de 21-jarige technicus is in Skopje veroordeeld tot een reserverol bij Oranje. Aanvoerder Edgar Davids krijgt de voorkeur als linkshalf; de positie van schaduwspits wordt in het WK-kwalificatieduel helemaal niet ingevuld.

,,Ik word hier alleen maar sterker door'', verzekert de `twaalfde man' op een persbijeenkomst in Noordwijk. ,,Ik ben niet ontevreden dat ik dit allemaal meemaak'', ontkracht hij de vooroordelen als zou hij naast zijn schoenen lopen en niet open staan voor kritiek. ,,Ik voel me dit seizoen sowieso beter dan vorig seizoen. Hoe slecht ik soms ook speelde, door mijn doelpunten kreeg ik altijd positieve kritieken. Vorig seizoen was het allemaal wat minder. Nu maak ik de keerzijde mee: ik ben nuttiger voor het team, maar scoor minder dan voorheen.''

Van der Vaart speelt dit seizoen ook bij Ajax als linkshalf, als hij niet gewisseld wordt door trainer Ronald Koeman. Hij komt op het middenveld minder vaak in scoringspositie. De positiewisseling verklaart voor een deel zijn geringe aandeel in de haperende doelpuntenmachine van Ajax. Zijn critici vinden hem ook niet fit en atletisch genoeg voor het moderne voetbal. De voormalige bondscoach Dick Advocaat hekelde zijn te hoge vetpercentage en zette hem op het EK in Portugal na de mislukte openingswedstrijd tegen Duitsland op de reservebank. ,,Een domper'', zegt hij nu.

De huidige bondscoach Marco van Basten probeerde het zorgenkind vorige week in een langdurig onderhoud te motiveren. ,,Het was een goed gesprek waar je niet te veel achter moet zoeken. Praten kan nooit kwaad'', zegt de speler die zichzelf een binnenvetter noemt. Over de bondscoach is hij vol lof, hoewel die hem geen basisplaats garandeert. ,,Marco doet het slim in de pers. En hij legt de dingen rustig uit.'' Over de verschillen met zijn clubtrainer Koeman: ,,Een oud-verdediger zal altijd verdedigender denken aan een oud-aanvaller.''

In mentaal opzicht heeft Van der Vaart zijn lesje geleerd. Het supertalent knokt zich tegenwoordig leeg. Tegen AZ liep hij afgelopen zondag opvallend vaak achter zijn directe tegenstander Denny Landzaat aan. ,,Ik moet meer gaan buffelen'', weet de technicus, die voorheen liever de bal het werk liet doen. ,,Ik heb tijdens het EK een leerzaam gesprek gehad met Ruud van Nistelrooy. Hij zei: `jij hebt zoveel kwaliteit, ik heb op karakter de top moeten bereiken'. Misschien is mijn carrière wel te gladjes begonnen. Zolang alles goed ging, zei niemand wat tegen me. Ik zei: `Geef mij die bal maar' en dan kwam het meestal wel goed. Ik was ook niet gewend bekritiseerd te worden. Toen het met Ajax minder ging, werd ik daar door de buitenwereld als aanvoerder op aangesproken. Logisch misschien, maar niet altijd terecht.''

Van der Vaart beleeft ,,weer plezier'' aan het voetbal, hoewel hij volgens de buitenwereld nog niet over zijn vormcrisis heen is. ,,Ik ben op de goede weg, maar het is nog een lange weg'', erkent de speler, die zich bij Oranje schijnbaar zonder morren schikt in een reserverol. ,,Ik ga de uitdaging aan. Ik moet het zelf laten zien van de bondscoach. Ik moet gewoon zien te overleven. Ik ben blij dat ik geen schaduwspits meer ben. Ik was te afhankelijk van bruikbare ballen. Als linkshalf kan ik het spel meer naar me toe trekken.''

Toch lijkt hij tegen fysiek sterke ploegen, zoals Bayern München vorige week, nog steeds niet fit genoeg. Tegen Tsjechië kwam vorige maand hetzelfde euvel aan het licht. Zijn sprongkracht en startsnelheid stelden teleur tegen vedetten als Pavel Nedved en Michael Ballack. Zoals alle jonkies van Ajax letterlijk onder de voet werden gelopen door de zwaargewichten van Bayern. Volgens Van der Vaart moet de Nederlandse kampioen lering trekken uit de 4-0 nederlaag tegen de Duitse topclub.

,,We misten kracht en body tegen Bayern. Misschien moeten we meer aan gewichten gaan hangen. We doen bij Ajax een keer in de week een krachtprogrammaatje, misschien een beetje weinig. Maar ik pas er voor met zulke armen (spreidt zijn armen, red.) rond te lopen. Ik ben pas 21, kan alleen maar sterker worden. Ik loop liever dan dat ik aan gewichten hang. Oké, ik ben nooit een loopwonder geweest, maar ik word er echt niet zo makkelijk uitgelopen als vaak wordt beweerd. Als je als ploeg verliest, verlies je meestal de slag op het middenveld en dus krijgt het middenveld dan de schuld. Niet altijd terecht.''