Uit de versificator

Tot het entertainment hoort een soort muziek die uit de verte klinkt als een snel ta-te-tff-ta-te-tf-ta-te-teff, enzovoort. Kom je dichterbij, dan hoor je een melodie die je met de beste wil van de wereld niet langer dan een minuut kunt onthouden. Dat zal ook niet nodig zijn want het gaat om het ritme. In de industriële revolutie maakten de fabrieken dat geluid. In een grote hal stond de stoommachine die de andere machines aandreef. Het geheel van die apparatuur moet geklonken hebben als een geweldig ta-te-tff. Ook toen ging het in principe om het ritme waarmee de arbeiders aan het werk werden gehouden. Nu hoor je hetzelfde als je 's avonds door de uitgaansbuurt loopt, of als er een auto voorbij komt waarin iemand van zijn megawatt-installatie zit te genieten. Je zou een kort filmpje kunnen maken, waarin de oudste fabriek en de modernste uitgaansbuurt, verenigd in het onafgebroken dreunend ta-te-tff, de hoofdrollen hebben. En dan zie je tenslotte hoe de arbeiders, afgebeuld door het entertainment naar buiten wankelen. Een voetnoot bij Chaplins Modern Times.

Het ta-te-tff zelf is voor het eerst duidelijk beschreven door George Orwell. Winston Smith, de held van 1984, werkt zoals we weten bij het Ministerie van Waarheid, op het Records Department. Hij is belast met het aanpassen van de geschiedenis aan het heden, een moeilijke maar boeiende opdracht. Telkens moeten de hoofdartikelen van The Times worden herschreven, zodat voor nu en later, altijd zal worden bewezen dat Big Brother altijd gelijk had, heeft en zal hebben. Het is maar een klein onderdeel van de enorme organisatie, die in deel IV van het eerste hoofdstuk nader wordt omschreven.

Het Ministerie omvat bijvoorbeeld ook een reeks onderdepartementen waar voor het geestelijk welzijn van het proletariaat wordt gezorgd. 'Proletarische literatuur, muziek, toneel, entertainment in het algemeen. Hier werden de voddige kranten gemaakt, de rommel met praktisch niets anders dan sport, misdaad en astrologie. De sensatieboekjes voor vijf cent. De films met vrijwel niets anders dan seks. De sentimentele liedjes die mechanisch werden geschreven en gecomponeerd, met behulp van een soort kaleidoscoop, de versificator. Er was zelfs een compleet onderdepartement – in Nieuwspraak Pornosec genaamd – waar de laagste pornografie werd gemaakt. Die werd in verzegelde pakketten verzonden. Behalve degenen die de Pornosec produceerden, mochten leden van de Partij er niet naar kijken.'

Orwell heeft zijn boek in 1948 voltooid, in het landhuis Barnhill op het eilandje Jura voor de westkust van Schotland. Door de laatste twee cijfers van plaats te laten verwisselen heeft hij het zijn titel gegeven. In 1984 was het zo ver: het jaar van de titel van het wereldberoemde boek was aangebroken. De datum van de voltooiing was ook bekend. Alle ingrediënten voor een mondiaal media-event waren gegeven. De internationale verslaggeverij waaronder schrijver dezes verzamelde zich op het rustieke eilandje. Op reis erheen, via verscheidene vliegvelden was al veel muziek uit de versificator te horen. Ergens onderweg kocht ik het vooraanstaande tabloid The Sun, dat op deze dag opende met de kop SHE DID IT AGAIN. Lady Di had, tegen de etiquette, op een belangrijke bruiloft alweer een rok aan die een beetje doorzichtig was. En verder veel drama op de voetbalvelden.

Zestien jaar later. Ik loop een winkeltje met tweedehands boeken binnen. Ik zie het liggen, George Orwell, 1984, Commemorative Edition 1984. Een veel maar keurig gelezen exemplaar waaraan je de leefijd niet kunt zien. Met een voorwoord van de beroemde Amerikaanse journalist Walter Cronkite en een nawoord van de even beroemde veelzijdige Duitse denker Erich Fromm. Wat had Conkrite toen te vertellen? Hij schrijft dat dit boek een waarschuwing is. Ja, dat haalt je de donder. `We horen de echo's van de waarschuwing in ons voordurend dringen naar meer zekerheid en comfort, minder risico in onze samenleving. We ontdekken, hoe vaag ook, dat groter efficiency, meer gemak, groter veiligheid misschien betaald moeten worden met een aanzienlijk deel van onze vrijheid; dat orde en gezag wel eens de double think versie zou kunnen worden voor onderdrukking; dat individuele vrijheid, voor welk goed doel dan ook opgeofferd, daarmee verloren is.'

Bij het lezen word ik begeleid door authentieke versificator muziek. Hoe loopt 1984 af? Na veel avonturen heeft de held zichzelf bekeerd. De laatste zin is: 'He loved Big Brother.' Daar heb je nu geen dictatuur meer voor nodig.