Sterke vrouw te midden van stijfkoppige Afrikaanse mannen

De Keniaanse milieuactiviste Wangari Muta Maathai heeft vandaag als eerste Afrikaanse vrouw de Nobelprijs voor de Vrede gekregen.

Ze heeft een internationale reputatie opgebouwd als milieuactivist maar ze is net zo goed politicus, feminist, mensenrechtenbeschermer, wetenschapper en filosoof. ,,Als je je serieus in het milieu verdiept'', zei de 64-jarige Mangari Muta Maathai uit Kenia ooit in een interview met The Washington Post, ,,merk je dat dat alles met alles samenhangt: mensenrechten, vrouwenrechten, milieurechten, kinderrechten, de rechten van alles en iedereen.'' Bovenal is ze een sterke vrouw die met veel stijfkoppige mannen de degens heeft gekruist.

Maathai was in 1971 de eerste vrouw in Oost- en Centraal-Afrika die promoveerde. Ze heeft heel haar leven op het belang van onderwijs gehamerd. Ze was ook de eerste vrouw in haar regio die hoofd van een universitaire faculteit werd: van dierengeneeskunde in Nairobi. Ze was in 1977 de eerste Afrikaanse vrouw die een milieubeweging oprichtte, de Green Belt Movement die bomen plant om bodemerosie en ontbossing tegen te gaan. In 1997 was ze een van de eerste vrouwen die zich in Kenia kandidaat stelde voor het presidentschap, samen met Charity Ngilu. Voor de vrouwen van haar continent heeft ze heel veel wegen gebaand.

Met haar krachtige, onafhankelijke opstelling heeft ze in de Afrikaanse mannenwereld ook heel veel vijanden gemaakt. Ze is tientallen keren gearresteerd en werd diverse malen in elkaar geslagen, een keer tot ze bewusteloos was. Haar eigen man, een politicus binnen de vroegere regeringspartij KANU, kon niet verdragen dat ze bekender werd dan hij. In 1980 liet hij zich van haar scheiden omdat ze ,,te goed opgeleid, te succesvol en te koppig was en te veel de baas wilde spelen''. Zelf zei ze later laconiek over dit persoonlijke drama: ,,De typische Afrikaanse vrouw wordt nu eenmaal verondersteld afhankelijk, onderdanig en niet beter dan haar echtgenoot te zijn.''

Wangari Maatai is in de eerste plaats milieuactivist. ,,Ik werk er aan dat Kenianen over honderd jaar in vrede kunnen leven. En dat kan alleen als er nog een gezond milieu bestaat'', zei ze enkele jaren geleden over haar werk. Kenia is de laatste eeuw 95 procent van zijn bossen kwijtgeraakt. Door erosie zijn de rivieren rood gekleurd. Met haar Groene Gordel-Beweging wilde ze Kenia weer groen maken. De Beweging heeft in Kenia meer dan tien miljoen bomen geplant en levert parttime werk aan tienduizenden Keniaanse vrouwen. De Beweging vond navolging in een groot aantal andere Afrikaanse landen.

Maatai kwam regelmatig in aanvaring met de corrupte elite van Kenia. In 1998 besloot de toenmalige regeringspartij van president Daniel arop Moi het centrale Uhuru-park op te offeren voor een flatgebouw van zestig verdiepingen, waarin de regeringspartij een eigen tv-station wilde vestigen. Maatai organiseerde een demonstratie, wat de woede opwekte van de president. ,,Als de mannen hebben gesproken, moeten de vrouwen hun mond te houden'', zei Moi. Na druk van donorlanden kwam het flatgebouw er niet en bleef het Uhuru-park gespaard.

Eerder kwam ze ook al in botsing met de regering toen ze met haar aanhangers delen van het Karura-woud vlakbij de hoofdstad bezette. Ze trotseerde daarbij bulldozers en traansgas van ordetroepen. Het Karura-woud is het laatste oorspronkelijke bos bij Nairobi. President Moi had delen van het woud als smeergeld weggeven aan politici.

In 2002 werd Wangari onderminister van Milieu in een nieuwe regering, bestaande uit een coalitie van oppositiepartijen die Moi verslagen had. In die functie kon ze het puin ruimen van de regering van Moi. Overal in het land bleek Moi land te hebben weggeschonken als onderdeel van een politiek patronagesysteem. In bijna alle gevallen ging het om grond in de bergen en de bossen waar de spaarzame rivieren stromen.

Ook binnen de regering bleef ze een activist. Vorige week zei ze nog dat ze bereid was haar functie op te geven als ze buiten de regering beter werk kon doen voor het milieu.

Wangare Maathai is de afgelopen twintig jaar overladen met prijzen en eerbewijzen, meer dan twintig in totaal. Ze heeft de Algemene vergadering van de Verenigde Naties bij verschillende gelegenheden toegesproken. Sinds 1998 voert ze ook actie voor het schrappen van ,,de ondragelijke schuldenlast'' van Afrikaanse landen.