Paradiso in posters

In 1989 werd Martin Kaye vermoord. Vandaag opent in Hoorn een tentoonstelling van de concertaffiches die de voormalig straattekenaar maakte voor poptempel Paradiso.

Martin Kaye zat ruim tien jaar van zijn leven in de kelder van Paradiso. Daar, in de catacomben van de Amsterdamse poptempel, maakte hij de affiches voor de concerten. Sterke letters, kordaat in het vlak gezet, bont gekleurd of in keihard zwartwit. Voorovergebogen over zijn werktafel, meestal met een sigaretje of een joint in de mondhoek, schetste hij het ontwerp, sneed de letters en tekende een speels elementje om de naam van de popgroep extra te laten oplichten. Daarna liep hij naar het zeefdrukpersje om zo'n 120, hooguit 150 exemplaren te maken. En dan stapte hij naar buiten, met zijn hond Lady, op een vaste ronde langs cafés en winkels om al die posters op te hangen.

De ontwerper in de kelder werd ,,een requisiet van Paradiso'', schreef Lutgard Mutsaers in het jubileumboek 25 jaar Paradiso. Hij kwam uit Londen, waar hij in zijn levensonderhoud had voorzien als etalageschilder en straattekenaar, en raakte in 1968 in Amsterdam verzeild – waar de politie minder problemen had met blowende hippies. Een paar jaar later nam hij zijn intrek in het nog maar net geopende Paradiso, om daar wekelijks twee tot drie affiches te maken. Pas in 1983, toen hij last van zijn hand kreeg, moest Kaye ermee stoppen. Dankzij een uitkerinkje van Paradiso kon hij zich voortaan aan zijn grote hartstocht wijden: de studie van lettertypes. Hij publiceerde een boek over dat onderwerp (AlphaBets etCetera) en werkte aan een tweede.

Tot hij in 1989, thuis in de Kinkerstraat, zijn 57ste verjaardag vierde. De vriendenkring werd die avond voorgesteld aan een Oostenrijker, met wie Martin Kaye recentelijk kennis had gemaakt. Toen ze allemaal weg waren, bleef die jongen nog. Later herinnerden de vrienden en vriendinnen zich, dat Kaye eerder op de avond 500 gulden had gekregen voor een ontwerp dat hij had gemaakt. De volgende dag was hij dood. ,,Roofmoord'', constateert Peter van der Linde van het antiquariaat Boek & Glas, die met de ontwerper bevriend was.

Vijftien jaar lang hebben de vrienden niet geweten wie de moordenaar was. Ook nadat Opsporing verzocht een portret liet zien, dat Kaye van zijn Oostenrijkse gast had getekend, kwam de oplossing niet naderbij. Toen de dienst Domeinen geen erfgenamen kon vinden, kon Van der Linde de collectie Paradiso-posters (1.085 verschillende exemplaren) in veiligheid brengen. Ook werd er een stichting opgericht om de rest van 's mans nalatenschap, waaronder zijn typografieboeken, te beheren.

Maar dit voorjaar kwam er opeens, volstrekt onverwacht, nieuws uit Oostenrijk. De politie had aldaar een man opgepakt, die offerblokken in kerken leegroofde. Tijdens het verhoor bekende de dief dat hij ooit in Amsterdam een moord had gepleegd. Zijn beschrijving van het slachtoffer, en de details die hij over diens huis vertelde, duidden onmiskenbaar op Martin Kaye. De vrienden die op zijn verjaardag waren geweest, werden door de Amsterdamse politie op de hoogte gebracht. ,,Daar zaten we weer met z'n allen'', zegt Peter van der Linde. ,,Net als destijds op Martins feestje. De moordenaar heeft zeventien jaar gekregen. En voor ons is het wel een soort opluchting dat de zaak tenslotte toch is rondgekomen.''

Wat rest, zijn de affiches. Allereerst moesten ze worden gedateerd, want Kaye zette er nooit een jaartal op. Het optreden van Herman Brood and his Wild Romance vond plaats op 12 maart, maar in welk jaar? Een eeuwigdurende kalender bood uitkomst, terwijl de datering soms ook werd geholpen door het telefoonnummer of de toegangsprijzen. Daarna werd aan de Boek & Glas-site een galerie van Kaye-posters toegevoegd. En kortgeleden is de hele set in permanent bruikleen afgestaan aan het Affichemuseum in Hoorn, waar de – geheel in deze tijdgeest passende – Simon Vinkenoog vanmiddag de tentoonstelling Paradiso Posters 1972-1983 opent. Zelf beschikt Paradiso niet eens over zo'n grote verzameling, al was het maar omdat in de kelder ooit brand is uitgebroken.

Kaye heeft in het popconcertencentrum nimmer een opvolger gekregen; sinds hij stopte, wordt het maken van de posters uitbesteed. Zelfs zijn kelder is er niet meer. Toen later in de catacomben van het voormalige godshuis een nieuwe bar werd ingericht, liepen de bouwwerkzaamheden enige vertraging op. Eerst moest de verontreinigde grond worden schoongemaakt. Van der Linde grijnst: ,,Ja, daar liepen jarenlang de terpentine en de inktresten over de grond naar – wie weet wáár naar toe.'' Zo liet Martin Kaye ook daar zijn sporen achter.

Paradiso Posters 1972-1983, Affichemuseum Hoorn, t/m 5/12. Inl. 0229-299846, www.affichemuseum.nl