`Opleiding imam het beste in Turkije'

De Tweede Kamer wil alleen nog imams die in Nederland zijn opgeleid. De Turkse minister van Godsdienstzaken vindt dat een slecht idee.

Dat alleen de Turkse minderheid in West-Europa moet integreren is een achterhaald idee, heel Turkije moet integreren, betoogt Mehmet Aydin, de Turkse minister voor Godsdienstzaken. ,,Als we vanaf volgend jaar over het Turkse lidmaatschap van de Europese Unie gaan onderhandelen, zijn we gedwongen om de islam te verenigen met de democratische wetten in het Westen.''

Het vraaggesprek vindt plaats op zijn werkkamer in de Turkse hoofdstad Ankara, vlak voor zijn vertrek naar het Europese Parlement in Straatsburg. De beoogde toetreding van Turkije tot de EU, waarover eind dit jaar wordt beslist, slokt al zijn tijd op. Aydin is de laatste tijd meer in Europa dan in Turkije. Dat is de reden dat zijn ontmoeting deze week met minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie) noodgedwongen werd geschrapt. Verdonk was voor een driedaags bezoek in Turkije, met name om over haar nieuwe, strengere integratiebeleid te praten.

Aydin vindt het onzin om met de afzonderlijke West-Europese landen waar veel Turken wonen – zoals Nederland en Duitsland – te onderhandelen over het opzetten van eigen opleidingen tot imam (islamitische voorganger in de moskee). Dat is wel de wens van een meerderheid van de Tweede Kamer. Als het aan de Kamer ligt mogen er straks geen imams meer prediken in moskeeën in Nederland die niet in Nederland zijn opgeleid. Aydin vindt de wens begrijpelijk maar niet verstandig. ,,Natuurlijk moeten de imams die wij naar Nederland sturen goed Nederlands spreken en kennis hebben van de samenleving waarin zij terechtkomen. Maar de opleiding daartoe behoeft niet noodzakelijkerwijs volledig in Nederland te gebeuren. Islamitische faculteiten in Turkije zouden heel goed kunnen samenwerken met theologische faculteiten in Nederland die zich ook op de islam gaan toeleggen.'' Volgens hem zal de Turkse gemeenschap ,,geen vertrouwen hebben in de voorgangers als deze niet deels ook vanuit de Turkse cultuur zijn gevormd.''

Nederland kende eind vorig jaar 453 moskeeën, aldus het Sociaal en Cultureel Planbureau in Moslims in Nederland, een onderzoek naar de religieuze betrokkenheid van Turken en Marokkanen. Daarvan behoren 206 tot de Turkse gemeenschap, bestaande uit circa 350.000 mensen. Ruim tweederde bezit inmiddels de Nederlandse nationaliteit.

De meeste Turkse moskeeën, rond de 150, maken deel uit van de Islamitische Stichting Nederland (ISN), onderdeel van het Turkse directoraat voor godsdienstzaken, Diyanet, in Ankara. Circa 120 imams van de Diyanet werken op dit moment in Nederlandse moskeeën. Volgende week, als de vastenmaand ramadan begint, is hun aantal nog hoger. Turkije is de grootste exporteur van imams naar Nederland.

Volgens minister Aydin is het een kwestie van tijd voordat ook in Turkije de noodzaak van een Europese of westerse variant van de islam zich opdringt. Hij voorziet dat dit onvermijdelijk een van de belangrijkste onderwerpen is die in de komende jaren zullen worden besproken tussen Ankara en Brussel. Vooruitlopend daarop is hij bezig met de opzet ,,van een academie van godsdienstaangelegenheden in Ankara''. ,,Hier wil ik vanaf midden 2005 de Turkse imams die in het buitenland gaan werken beter voorbereiden op hun taak.'' Aydin zegt dat de opleiding het midden houdt tussen de hogere beroepsopleiding voor imams die Turkije nu kent en islamitische studies aan de universiteiten.

Bovendien wil de Turkse overheid volgend jaar tussen de 15 en 20 studiebeurzen verstrekken aan jonge Nederlanders van Turkse origine om ze aan te moedigen de islam te gaan bestuderen in Turkije. Bij voorkeur in een van de grote steden. ,,Hiermee kweken we'', aldus Aydin, ,,het eerste kader voor een nieuwe voorhoede van islamitische wetenschappers die zich gaan buigen over vragen als hoe je zowel een goede moslim kan zijn, als je kan onderwerpen aan de rechtsstaat in het Westen. Aan dit type kritische academici hebben we ook in Turkije grote behoefte.''

Aydin, een van de belangrijkste voorman in de regerende Ak-partij, vindt dat politici zich wel kunnen laten inspireren door de waarden van religie. ,,Dat doet premier Balkenende bijvoorbeeld ook, maar door moet het zich wel toe beperken.'' Volgens hem maakten eerdere, van oorsprong islamitische, partijen in Turkije dat onderscheid onvoldoende.

Aydin: ,,Je hebt alleen al in de klassieke islam honderd verschillende scholen, die de islam op hun eigen manier uitleggen. Waarom zouden we daar niet nog een school aan kunnen toevoegen, die zich toespitst op het slaan van bruggen tussen de islam en het Westen.''

Volgens hem is Turkije daar al tot in vrij grote hoogte in geslaagd met zijn Turks-nationaal gekleurde, tamelijk gematigde soennitische islam. De toetreding tot de EU biedt Turkije nieuwe kansen om dat proces verder te ontwikkelen, zegt Aydin.

Een van de voorwaarden is volgens hem dat Europeanen meer over de islam moeten leren. ,,De gemiddelde Europeaan heeft nauwelijks tot geen kennis van de islam, laat staan dat hij of zij geregeld contacten heeft met een moslim.''