Les islam op Buchmesse

Arabische landen waren eregast op de Frankfurter Buchmesse. Om hun imago te verbeteren deelden hun vertegenwoordigers versgebakken koekjes uit.

,,Weet u heel zeker dat u geen poster van Saoedi-Arabië wilt?'' De medewerkster van de Vereniging van Arabische Uitgevers haast zich naar achteren en komt terug met een reuzenfoto van een woestijnlandschap. Boeken heeft ze ook, en die zijn al even gratis, zoals Tolerance in Islam, Theory & Practice van Shawqi Abu Khalil, waarin vooral wordt betoogd hoe intolerant het christendom zich in de loop der eeuwen heeft betoond ten opzichte van andere religies.

De Arabische landen grijpen hun status als eregast op de Frankfurter Buchmesse aan om hun imago te verbeteren en om politieke standpunten naar voren te brengen. Dus zijn er veel cadeautjes, van dunne pamfletten tot dikke koffietafelboeken voor toeristen. Dat alles tot tevredenheid van de meeste westerse bezoekers. Die zitten in de stand van de Verenigde Arabische Emiraten op hun knieën om te kijken hoe een vrouw een traditioneel weefgetouw bedient. Vertegenwoordigers van het Ministerie van Informatie kijken vriendelijk toe. In de schappen van de Saoedische afdeling staat het boek Open brief aan het Westen, waarin volgens de inleiding misverstanden over de islam worden ontkracht, in Franse en Engelse vertaling: ,,Wij hebben lang gedacht dat de waarheid over de islam wel voor zichzelf zou spreken, maar nu weten wij dat wij moeten uiteggen wat we bedoelen.''

De Syrische uitgever Dar al-Fikr deelt versgebakken koekjes uit tijdens de lezing The vision of Islam to the modern challenge van Dr. Ramadan Al-Bouty van de Universiteit van Damascus. Die gebruikt de steeds lossere familierelaties als voorbeeld van de desintegratie van de westerse maatschappij. ,,De westerse beschaving heeft zich uitgebreid, maar als een leeg vat, zonder morele waarden.'' Hij vermoedt dat de islam de zo ontstane leegte bij een groot deel van de westerlingen zou kunnen vullen. ,,Om dat te voorkomen verspreiden de regeringen in het westen een misvormd beeld van de islam.'' Terrorisme is volgens hem een groot probleem, vooral dat van de Verenigde Staten en Israël in Irak en Palestina.

De lezing van de Syrische hoogleraar biedt precies de helft van de dialoog tussen oost en west die de organisatie van de Buchmesse tot stand hoopt te brengen. De andere helft van die dialoog is te vinden in de debatten die diverse Duitse instellingen organiseren en waar de kritische auteurs die niet werden uitgenodigd door de regeringen van de Arabische landen, acte de presènce geven. Daar gaat het niet over de tolerantie van de islam, maar over schrijvers die in de gevangenis zitten, de positie van de vrouw in de Arabische landen en over censuur. Over verboden om in een televisieserie een man en een vrouw samen in een afgesloten ruimte te tonen of om de staat van de autowegen te bekritiseren. Het grote gevaar van langdurige censuur is dat die uiteindelijk bezit neemt van de mensen zelf, legt de Libanese schrijver Abbas Beydoun uit. ,,De regels gaan in je hoofd zitten, je gaat zelfcensuur plegen. Er ontstaat een soort abortus op ideeën.'' Een opmerkelijk voorbeeld daarvan gaf kort daarna zijn jonge Egyptische collega Ibrahim Fargaly die meende dat hij ,,kon schrijven wat hij wilde''. Dat kwam hem op een reprimande uit het publiek te staan, waarna hij verzekerde dat hij ,,de situatie in Egypte niet rooskleuriger had willen voorstellen dan die was''.

Die controverse toonde de schizofrenie die het Schwerpunkt over de Arabische landen in Frankfurt kenmerkt. Aan de ene kant tonen de officiële instanties hun trots over, bijvoorbeeld, de vertellingen van Duizend en een nacht. Een paar meter verderop beklagen schrijvers uit Arabische landen zich dat ze zich voor het origineel van die klassieker tot de buitenlandse vertaling moeten wenden. ,,In Kairo kon ik alleen een Moralische Verbesserausgabe krijgen'', zegt de in Wenen wonende Soedanese schrijver Tarek Eltayeb. ,,Die was flinterdun.''

Op verzoek van het Simon Wiesenthal Centrum heeft de Duitse politie donderdag een tiental boeken van de Buchmesse meegenomen voor nader onderzoek. Een ervan zou `te lovend' hebben geschreven over de begin dit jaar vermoorde Hamasleider sjeik Ahmed Yassin.