Leko overrompelt zijn opponent en neemt leiding

In de schaaktweekamp om het wereldkampioenschap in het Zwitserse Brissago heeft de uitdager, de Hongaar Peter Leko, voor het eerst een voorsprong genomen. Hij versloeg de Rus Vladimir Kramnik gisteren op spectaculaire manier en staat na acht partijen met 4,5-3,5 voor.

De partij van gisteren was een kras voorbeeld van diepgaande openingsvoorbereiding die faliekant verkeerd uitpakte. In zijn vorige drie partijen met wit had Kramnik in de Spaanse opening steeds een zijvariantje gekozen, kennelijk om te verhinderen dat zwart het Marshall-gambiet zou spelen. Hij had daar niets mee bereikt.

Gisteren ging Kramnik de principiële strijd niet meer uit de weg. Hij liet toe dat Leko het gevaarlijke gambiet speelde, waarvan alle geheimen na bijna een eeuw van collectieve studie nog steeds niet zijn opgehelderd.

In het begin leek de voorbereiding van Kramnik voortreffelijk. Vanaf de zeventiende zet begon Leko lang te denken, terwijl Kramnik zijn zetten snel en zelfverzekerd bleef spelen. Zeven zetten later bleek dat Kramnik iets bijzonders had voorbereid. Hij offerde zijn dame voor een toren en een ver opgerukte vrijpion.

Het zag er goed uit. Als Leko nog een stuk voor de vrijpion zou moeten geven, wat onvermijdelijk leek, zou Kramnik met toren, loper en twee pionnen voor de dame voortreffelijk staan. Zijn visie dat een schaakpartij op hoog niveau voor een groot deel in de studeerkamer wordt beslist, leek weer eens bevestigd te worden.

Toen kwam er een daverende en zeer onaangename verrassing voor Kramnik. Leko gaf geen stuk voor de witte vrijpion, maar liet toe dat die tot dame zou promoveren, omdat hij had gezien dat Kramnik daarna mat gezet zou worden.

Aan het bord bleek Leko dieper gerekend te hebben dan Kramnik met zijn secondanten en zijn computer in de studeerkamer.

Voor het eerst ging nu ook Kramnik nadenken, maar het was te laat. Er was geen redding meer. Met een punt achter moet Kramnik nu een plusscore maken om wereldkampioen te blijven. Hij heeft er nog zes partijen voor.

Wit Kramnik-zwart Leko, achtste partij

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 0-0 8. c2-c3 In de vorige partijen deed Kramnik steeds 8. h3 om het Marshall-gambiet te ontwijken, maar nu laat hij dat toe. 8...d7-d5 9. e4xd5 Pf6xd5 10. Pf3xe5 Pc6xe5 11. Te1xe5 c7-c6 12. d2-d4 Le7-d6 13. Te5-e1 Dd8-h4 14. g2-g3 Dh4-h3 15. Te1-e4 g7-g5 16. Dd1-f1 De laatste jaren is 16. De2 populair. 16...Dh3-h5 17. Pb1-d2 Dit wordt zelden gespeeld en uit deze partij, waarin Lc1 tot het eind op zijn plaats blijft, blijkt waarom dat zo is. 17...Lc8-f5 18. f2-f3 Pd5-f6 Een nieuwe zet, maar voor de hand liggend en zeker geen verrassing voor Kramnik. Na 18...Lxe4 19. fxe4 zou wit geweldig staan. 19. Te4-e1 Ta8-e8 20. Te1xe8 Tf8xe8 21. a2-a4 Wit blijft snel spelen, want alles was nog voorbereid. 21...Dh5-g6 22. a4xb5 Lf5-d3 23. Df1-f2 Misschien was 23. Dd1 nog mogelijk, al heeft zwart minstens remise. 23...Te8-e2 24. Df2xe2 En nu was 24. bxa6 Txf2 25. Kxf2 wits laatste kans. 24...Ld3xe2 25. b5xa6

Alles lijkt in orde voor wit. Als zwart een stuk voor de a-pion moet geven staat wit goed. 25...Dg6-d3

Tot hier had Kramnik snel gespeeld. Pas nu ging hij nadenken, maar het was te laat. Bij zijn huiswerk moet hij over het hoofd hebben gezien dat zwart hem een nieuwe dame kan laten halen: 26. a7 De3+ 27. Kg2 Lxf3+ 28. Pxf3 De2+ 29. Kg1 Pg4 30. a8D+ Kg7 en wit gaat mat. 26. Kg1-f2 Er was geen redding meer. Leko maakt het mooi af. 26...Le2xf3 27. Pd2xf3 Pf6-e4+ 28. Kf2-e1 Pe4xc3 29. b2xc3 Dd3xc3+ 30. Ke1-f2 Dc3xa1 31. a6-a7 h7-h6 32. h2-h4 g5-g4 Wit gaf op.