Kabinetsplannen van gewapend beton

Minister Zalm trekt zich niets aan van de felle kritiek van de oppositie op de rijksbegroting. Maar hij zet de deur naar overleg met de vakbonden op een kier.

Met de mensenmassa bij de vakbondsdemonstratie op het Museumplein nog op het netvlies voelen politieke tegenstanders van het kabinetsbeleid zich danig gesterkt. Maar hoezeer Kamerleden van de oppositie deze week tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen met minister Zalm (Financiën, VVD) en staatssecretaris Wijn (Belastingen, CDA) ook hun best deden, ze veroorzaakten nog geen kras in het gewapend beton van het kabinet.

Afzonderlijk en gezamenlijk optredend probeerden Crone (PvdA) en Vendrik (GroenLinks) met hun tegenbegrotingen Zalm van een ander beleid te overtuigen. Maar ze kregen geen millimeter politieke ruimte. De aanpak van het kabinet bleef moeiteloos overeind als dé manier om de Nederlandse samenleving bestendig te maken tegen de vergrijzing, de arbeidsdeelname te vergroten, de overheidsfinanciën op orde te brengen en de economie te activeren.

Het meeste behoudende geluid kwam van de Socialistische Partij. Nederland doet het helemaal niet slecht, Nederland staat niet met de rug tegen de muur, Nederland presteert bovengemiddeld in Europa, de gevolgen van de vergrijzing vallen best mee. De voorgestelde ingrepen van het kabinet in de sociale zekerheid en pensioenregelingen zijn daarom geen noodzaak, maar bangmakerij van de bevolking ten behoeve van een welbewuste politieke keuze, betoogde het Kamerlid Kant (SP).

Met dergelijke redeneringen maakte Zalm korte metten. De afgelopen drie jaar is de Nederlandse economie nauwelijks gegroeid. Opgeteld bij de minimale groei van dit jaar en volgend jaar is er sprake van een gapende output gap, het verschil tussen de mogelijke en de gerealiseerde economische groei. Er is hierdoor sprake van een groot welvaartsverlies. Bovendien, betoogde Zalm, wil hij de Nederlandse prestaties niet vergelijken met die van omringende Europese landen. ,,Europa is de zieke man van de wereld'', zei hij. De wereldeconomie beleeft dit jaar de sterkste groei van de afgelopen dertig jaar, aangewakkerd door de onstuimige groei van Azië en de Verenigde Staten. Europa, inclusief Nederland, bungelt daar achteraan.

Het debat deze week had bij vlagen veel weg van een werkgroep macro-economie voor gevorderden. Dat kwam deels omdat Zalm in zijn rol van ervaren minister van Financiën de lesstof als geen ander beheerst en deels omdat de angel een week eerder al uit dit debat was gehaald tijdens de algemene politieke beschouwingen. Daarbij trad Zalm in het debat met de fractieleiders op als waarnemend premier.

Toen werd er voor ruim een miljard euro aan de kabinetsplannen vertimmerd en speelden het CDA, VVD en D66 elkaar eensgezind een kluif voor hun achterban toe. Het CDA kreeg een verruiming van de prepensioenregeling, de VVD voorkwam de afschaffing van het grijze kenteken en D66 kreeg extra geld voor studenten en het filmfonds.

Deze week werden er geen nieuwe veranderingen aangebracht. Het voorstel van CDA'er De Nerée om voor gepensioneerden die vrijwillig blijven werken een speciaal belastingtarief van 10 procent in te voeren, kreeg zuinige bijval van staatssecretaris Wijn. Er bestaan al zoveel aftrekregelingen voor ouderen, dat een 65-plusser die betaald werk verricht, nu al in een zeer laag belastingtarief valt.

Niettemin zegde Wijn zijn partijgenoot toe het voorstel welwillend te zullen bekijken. Positiever was Wijn over het voorstel van VVD'er Blok om het lesgeld voor leerlingen van zestien jaar en ouder af te schaffen in ruil voor het schrappen van inkomensafhankelijke kinderbijdrages. Het kabinet verwacht dat het lesgeld (936 euro per leerling) in 2007 kan verdwijnen.

Verbeten probeerden de oppositiewoordvoerders Crone, Vendrik en Kant de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente en de fiscalisering van de AOW ter discussie te stellen, maar het bleef trekken aan een dood paard. Ook al haalden ze adviezen aan van het IMF en de OESO aan waarin Nederland wordt gemaand om de aftrekbaarheid van de hypotheekrente te beperken.

Zalm haalde gretig aanbevelingen van het IMF en de OESO aan om het gelijk van het kabinetsbeleid op andere punten te onderstrepen, maar over de kritiek van beide internationale organisaties op het verstorende effect van de fiscale begunstiging van huizenbezitters hield hij zich op de vlakte. Onder dit kabinet zal aan het hypotheekrenteregime niet worden getornd.

In het onwrikbare kabinetsstandpunt ten aanzien van de afschaffing van de fiscale subsidie voor VUT en prepensioen, de inzet van het conflict met de vakbeweging, kwam onverwacht beweging. Nadat Kant de minister had verrast met een nieuwe CPB-notitie die de maatregelen van het kabinet voor ontmoediging van vervroegde uittreding typeert als ,,het verkeerde middel voor het juiste doel'', maakte Zalm in discussie met Crone een begin van een opening naar onderhandelingen met de vakbeweging.

Het CPB stelt in zijn notitie dat VUT-regelingen – een omslagstelsel waarbij werkenden de premies opbrengen voor de uitkeringen aan vervroegde uittreders – vervangen kan worden door een VUT-spaarsysteem. Hierin zouden werkenden hun VUT-uitkering kunnen `meenemen' tot na hun pensionering. De prikkel om vervroegd te stoppen met werken en geen `dief van de eigen portemonnee' te zijn, zou hierdoor verdwijnen. ,,Het zou het allerbeste zijn als de huidige VUT-regelingen allemaal worden omgezet in een spaar-VUT,'' erkende Zalm. Maar het is niet aan het kabinet om de inhoud van VUT-regelingen voor te schrijven, want dat is een zaak van werkgevers en werknemers. Tegen Crone zei Zalm: ,,Als u met mij een brief wilt schrijven aan de pensioenfondsen om ze te overtuigen dat ze dit moeten doen, doe ik dat graag.'' En daarmee is er een aanknopingspunt om het vastgelopen sociale overleg weer op gang te brengen.

Eén toezegging wilde Zalm wel doen. In 2006 verwacht hij positiever nieuws te hebben. Dan zal de economie verder aantrekken en kunnen burgers meer koopkracht tegemoet zien.