De vijand als curiositeit

Ongeveer dertig jaar geleden hoefde je in Nederland bij het noemen van de naam Geronimo geen verdere uitleg te geven. De meeste mensen wisten bij zijn naam in elk geval dat het om een `indiaan' ging, en een behoorlijk aantal wist bovendien te vermelden dat deze Geronimo een Apache indiaan was. Tegenwoordig is die kennis in Nederland, vaak voortgekomen uit `indianenliefhebberij', zo goed als verdwenen. Daarom is het niet gek dat er nu, bijna honderd jaar na het verschijnen van het origineel, een Nederlandse vertaling verschenen is van Geronimo's Story of his Life (1906).

Wie was Geronimo? In 1858 trekt een groep Chiricahua-Apachen (afkomstig uit het huidige Arizona) eropuit om handel te drijven met de Mexicanen. Op een middag bereikt hun het bericht dat terwijl de mannen handel dreven in een Mexicaanse stad, Mexicaanse soldaten hun basiskamp – waar de vrouwen en kinderen verbleven – hebben overvallen. Een van de indiaanse mannen, Goyathlay, heeft een groter verlies geleden dan wie ook. Zijn moeder, vrouw en drie kinderen zijn door de soldaten vermoord. Vanaf die dag zint hij op wraak.

Tussen 1858 en 1884 zouden de Apachen strijd blijven voeren met de Mexicanen. De Mexicaanse overheid deed verwoede pogingen hun het zwijgen op te leggen en zonodig geheel uit te roeien. De indianen maakten slim gebruik maakten van de grens tussen Mexico en de Verenigde Staten, waarover ze zich na een aanval konden terugtrekken. Bovendien verhinderde het strategisch inzicht van Goyathla (die inmiddels `berucht' was geworden als Geronimo) dat de Mexicaanse troepen niet slaagden in hun opzet.

De Mexicanen waren echter niet meer de enigen tegen wie de Apachen zich moesten verweren. Omstreeks 1860 verschenen de Amerikanen. Zij kenden een ander indianenbeleid dan Mexico, sloten verdragen met de indianen en sloten ze daarna op in reservaten. De Amerikaanse invallen in Apachen-land leidden tot de zogenaamde Apache Wars, die duurden van 1861 tot 1886 en eindigden met de overgave van Geronimo.

Het verhaal van Geronimo is droevig. Uiteindelijk zou hij met een laatste groepje vrije Apachen door de Amerikanen gedeporteerd worden naar Florida om als staatsgevangene terecht te komen in Indian Territory, het huidige Oklahoma. Ook werd hij, als klap op de vuurpijl, tentoongesteld op de Wereldhandelstentoonstelling van 1904 in St. Louis. Het is bizar om te bedenken dat de voormalige staatsvijand nummer één als curiositeit te kijk werd gezet en dat hij foto's van zichzelf moest verkopen aan dezelfde blanken die hij zo lang had bestreden.

De vertaling is mooi uitgegeven en de eindnoten verschaffen nuttige achtergrondinformatie. Te hopen valt dat door deze uitgave de belangstelling voor indianen in Nederland zal herleven zonder dat dit weer leidt tot `indianenliefhebberij'.

S.M. Barrett: Ik, Geronimo: Het authentieke levensverhaal van de laatste vrijheidsstrijder der Apachen. Vertaald door Geurt A. Bombach. Erven J. Bijleveld, 175 blz. €17,50