Service van de trein

Wie de trein wil nemen, heeft niets te kiezen. Er is maar op iedere lijn één spoorwegmaatschappij die voor de verbindingen zorgt en dat is meestal NS. De voorgenomen invoering van concurrentie is gestuit op praktische bezwaren: de reiziger wil niet de beste maar de eerste trein naar zijn bestemming en dat is er maar één tegelijk.

Via de aanleg en het onderhoud van rails en rechtstreekse steun voor onrendabele lijnen subsidieert de overheid grofweg de helft van elk treinkaartje. Dan verdient de overheid ook waar voor haar geld en moet ze concrete eisen stellen aan de exploitatie van de treindiensten. Het contract van de minister van Verkeer en Waterstaat met NS heet weliswaar prestatiecontract, maar er worden nauwelijks concrete prestaties geëist. Waar concrete eisen staan (minimumaantal ritten), hoeft NS vaak minder te presteren dan nu. Deze onkritische houding van Verkeer en Waterstaat voorspelt weinig goeds voor de plannen om staatsmonopolies te privatiseren, zoals vliegveld Schiphol.

Gelukkig neemt de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat van de Tweede Kamer er geen genoegen mee. Zij wil minister Peijs en staatssecretaris Schultz van Haegen terugsturen naar de onderhandelingstafel. NS mag niet zelf bepalen aan welke doelen zij wil voldoen. Het is vanzelfsprekend dat niet NS maar de subsidiërende overheid vaststelt wat de publieke doelen zijn met specifieke streefcijfers van prijs, punctualiteit, frequentie en comfort. Een onduidelijk contract kan ertoe leiden dat NS doelen gaat stellen (hoog rendement bijvoorbeeld) die goed zijn voor het bedrijf maar waar de passagiers niets aan hebben. De NS-directie moet daarentegen de vastgestelde doelen verwezenlijken en kan daarop worden afgerekend. Het opleggen van een boete werkt averechts: verlaging van het NS-budget tast dan de service verder aan.

Openbaar vervoer is een publiek goed. Door de files op de weg en de toegenomen punctualiteit van de treinen groeit het aantal treinreizigers. Die zijn aangewezen op NS en alleen de overheid kan hun belangen beschermen. Het gaat om de service van de trein.