Opera Mefistofele overdadig uitgevoerd

Net als 136 jaar geleden in de Scala van Milaan veroorzaakte de opera Mefistofele van Arrigo Boito gisteravond in het Amsterdamse Muziektheater veel publiek rumoer. De boe-schreeuwers versloegen de bravo-roepers, na de enthousiaste bijval voor de vijf solisten, de uitstekende dirigent Carlo Rizzi, het voortreffelijke koor en het gedreven Radio Symfonie Orkest, dat van regering en Tweede Kamer niet zelfstandig mag blijven voortbestaan.

Anders dan destijds in Milaan ging het niet om de vernieuwende muziek van Boito, later de librettist van Verdi's Otello en Falstaff, waarmee hij de Italiaanse opera wilde hervormen. Boito's muziek is nu in retrospectief een aansprekend eclectisch geheel met verwijzingen naar Berlioz, Bruckner, Wagner, Strauss èn Puccini, hoewel die toen nog maar tien was.

In Amsterdam werd de onmin veroorzaakt door de enscènering van Graham Vick, beroemd en werkzaam in alle grote operahuizen ter wereld. Zijn enscènering is typisch Engels, voortkomend uit de drang om alles in dit Italiaanse Faustverhaal te illustreren.

Dat resulteert in een extreem overdadige voorstelling met een vaak verbluffende theatertechniek en om elkaar heen draaiende Aristotelische sferen. Massascènes, soms carnavalesk van karakter, volgen elkaar op in telkens weer andere bijzonder gedetailleerde decors. Die vereisen langdurige changementen, die helaas elke vaart uit de voorstelling halen. Zo is deze voorstelling het tegendeel van de filmisch-flitsende enscènering van Berlioz' La damnation de Faust, die Harry Kupfer jaren geleden op het zelfde podium toonde in een eenheidsdecor.

Ook de hemel en het uitspansel, compleet met rondzwevende mensen, krijgen we te zien tijdens het afsluiten van de weddenschap tussen Mefistofele en God, hier vertolkt door een onzichtbaar Chorus Mysticus. En natuurlijk zien we de hele wereld tijdens de reis van Mefistofele en Faust, die zijn ziel wel heeft verkocht aan de duivel, maar na zijn inkeer toch wordt gered. We bezoeken Frankfurt, de geboorteplaats van Faust-auteur Goethe, waar ook het eerste boek over doctor Georg Faust verscheen. We belanden in een Stonehenge van koelkasten als sokkels voor levende standbeelden. We verplaatsen ons naar het oude Griekenland tijdens een bezoek aan de bibliotheek van het British Museum. Het is een humoristische scène (`1001 standjes om een boek te lezen'), waarin Helena leest over de brand van Troje en het vlammende Homerusboek de bibliotheek in brand zet.

Het bijzondere van de enscènering van Vick is dat al die dwingende beelden, zelfs van Marta's volkstuintje met kroppen sla, ook de fantasie stimuleren. Mahleriaans is de verbinding van het lage, aardse en het individuele met het hogere, het hemelse en universele. Het is mogelijk de hele voorstelling te zien als een droom van de sullige bebrilde kamergeleerde, die zich in Mefistofele een alter ego schept om een werelds avontuur te beleven, zich een goud geharnaste ridder op een ècht wit paard te wanen.

Maar misschien realiseert hij vooral zijn droom om een tenor te zijn, desnoods als Faust. Dario Volonté grijpt met succes zijn kans om zijn krachtigste en hoogste noten te laten horen. De voorstelling is ook opera over opera: over vliegwerken in barokke opera's, over Wagner (de regenboog uit Das Rheingold, de Festwiese uit Die Meistersinger von Nürnberg en zelfs over Bergs Wozzeck, in de aandoenlijke scène met Margherita. Miriam Gauci, later ook Helena, is hier buitengewoon aangrijpend in Lontano, lontano, lontano. De titelrol wordt overweldigend gezongen door Gidon Saks, bijna goddelijk, een exemplarische Mefistofele.

Voorstelling: Mefistofele van A. Boito door de Nederlandse Opera. Decor/kostuums: Paul Brown; regie: Graham Vick. Gezien: 6/10 Muziektheater Amsterdam. Herh.: t/m 29/10 (vervroegde aanvang). Res.: (020) 6255455

Morgen in Cultureel SupplementRebelse voornemens