`Goede reis op weg naar Europa'

Voor veel Turken werd gisteren geschiedenis geschreven met het groene licht van de Europese commissie voor onderhandelingen over toetreding tot de EU.

Tussen het verhuren van auto's door heeft Kemal in zijn kantoor in de wijk Taksim de hele middag naar de televisie zitten kijken. Eerst hoopvol, toen met zorg omdat de presentatie van het rapport van de Europese Commissie over Turkije later begon dan gepland (,,zijn er dan toch weer problemen?''), maar uiteindelijk opgetogen toen de Commissie Turkije het groene licht gaf voor onderhandelingen.

En zoals zoveel Turken refereerde ook Kemal gisteren aan de meer dan veertig jaar dat Turkije aan de deur klopte van Europa maar altijd nul op rekest kreeg. ,,Het besluit van vandaag komt natuurlijk veel en veel te laat'', zegt hij eerst nog wat nukkig. Maar dan breekt de glimlach door. ,,Toch is het vandaag een historische dag voor Turkije.''

Kemal was niet de enige Turk die van mening was dat gisteren geschiedenis werd geschreven. Ook minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül nam gisteren het woord ,,historisch'' in de mond. En vanmorgen ging in de Turkse pers het feestje nog even door. ,,De dag van vandaag is mooier'', aldus de krant Milliyet, en de Hürriyet wenste Turkije – terwijl de Turkse en Europese vlag vrolijk wapperden op de voorpagina – een ,,goede reis'' op weg naar Brussel.

Natuurlijk is men zich ook in Turkije bewust van de mitsen en maren van het advies. Maar bij veel Turken was daar begrip voor. ,,Ik vind dat Europa groot gelijk heeft om te eisen dat er in Turkije niet gemarteld wordt'', aldus Kemal vanachter zijn televisiescherm. ,,Dat is ook in mijn belang. Natuurlijk is het leuk de Europese Unie binnen te gaan, maar uiteindelijk gaat het erom een beter land van Turkije te maken. En in een goed land wordt niet gemarteld.''

In Istanbul was bij sommige Turken zelfs begrip voor de beperkingen die de Commissie nu al stelt aan het vrije verkeer van goederen. ,,In Turkije heb je 20 miljoen werklozen en die willen allemaal naar Europa om daar een nieuw leven te beginnen'', aldus Hasan, baliemedewerker bij een concurrent van Kemal op Taksim. ,,Als ze allemaal zouden gaan, krijg je eenzelfde werkloosheid in Europa.''

De uitbundige sfeer in Turkije stond in groot contrast met die in Brussel. Het advies van de Europese Commissie, daar is iedereen het over eens, is een `ja, maar'. Het verschil tussen de reacties in Istanbul en Brussel was echter dat de nadruk hier op `ja' ligt, terwijl alle Europese sprekers die op de Turkse televisie kwamen, toch vooral stil leken te staan bij het `maar'.

Of de feeststemming in Turkije zal aanhouden, staat overigens te bezien. Tegenstanders van Turks lidmaatschap kunnen immers hoop putten uit het feit dat de Commissie bijvoorbeeld geen datum noemt voor het begin van de onderhandelingen. Volgens de Turkse premier Erdogan moeten die direct in de eerste maanden van 2005 geopend worden, maar het anti-Turkse kamp zal die datum zolang mogelijk willen vooruitschuiven. En als al het andere faalt zal dat anti-Turkse kant uiteindelijk, over tien, vijftien jaar, het wapen van het referendum uit de kast halen. Volgens opiniepeilingen is in veel lidstaten van de Unie de bevolking gekant tegen lidmaatschap waardoor het Turkse bootje, dat volgens de Milliyet tot nu toe maar wat aan de kust lag te dobberen, op zijn reis naar Brussel alsnog zal kapseizen. Premier Erdogan liet daarom gisteren onmiddellijk weten absoluut gekant te zijn tegen een referendum omdat dat een vorm van discriminatie tegen Turkije zou zijn (bij andere kandidaatleden heeft zo'n referendum nooit plaatsgehad). De eerste mogelijkheid voor Turkije om een kater te krijgen is al in december, waneer de regeringsleiders besluiten wat ze met het advies van de Commissie gaan doen.

Maar voorlopig is het feest. Misschien dat bij alle vreugde alleen een panel van journalisten en experts op de nieuwszender NTV het hoofd koel hield. ,,Laten we wel wezen'', zei een van de deelnemers. ,,Turkije heeft een imagoprobleem. Als je in Europa `Turk' zegt, denkt iedereen aan al die getto's in de steden en dat is geen aanbeveling.'' De presentatrice, die het feestje niet zomaar wilde laten bederven, stelde de volgende vraag daarom aan in een strakke leren outfit gestoken journaliste van de Hürriyet. ,,U bent toch aardig modern, dunkt me'', zei ze. Dat was de journaliste, daar was iedereen het wel over eens. Maar één zwaluw maakt nog geen zomer, dat weet ook iedereen. En ook na gisteren blijft de grote vraag: zal Turkije uiteindelijk Europa ervan kunnen overtuigen dat het bij de club hoort?