Etzioni neemt immorele leiders in bescherming 1

Etzioni ziet de samenleving als één geheel waar ieder dezelfde kernwaarden volgt (NRC Handelsblad, 28 september). Zich bekommeren om elkaar is onvoldoende om een sociaal mens te zijn. Volgens de filosofen Herder en Plessner is uniek aan menszijn het reflecteren op zichzelf, de omgeving en dus ook op waarden. Als Etzioni stelt dat ouders trots zijn als hun zoon sterft in een rechtvaardige oorlog, luidt de reflectievraag: is rechtvaardigheid nog toepasbaar op die oorlog?

Dergelijke dialogen zijn nooit waardevrij. Meer machtigen hebben meer middelen dan minder machtigen om hun waarde tot sleutelwaarde te verheffen. Opvallend dat Etzioni niet spreekt over macht bij discussies over waarden in een cultuur!

Groepen mensen geven verschillende betekenissen aan leven en creëren daarbij behorende godsdienstige stelsels, ideologieën en waarden. Een samenleving is daarom altijd pluriform: verschillende groepen met verschillende betekenissen. Een cultuur is een diamant met meerdere facetten, volgens Goethe.

Maar Etzioni ziet de samenleving als mozaïek: het kader houdt de stukjes bij elkaar om individualisme te beperken. Maar er is iets essentieels tussen individuen en het geheel: afzonderlijke mozaïekstukjes vormen verschillende delen in de totale mozaïek. En deze delen ontwikkelen hun eigen pluriforme betekenissen.

Pluriforme groepen werken soms samen en soms botsen hun betekenisgevende waardestelsels. Dat geeft dynamiek en doet een samenleving overleven.

Etzioni huldigt integratieve, statische standpunten: de door de overheid ontwikkelde samenleving die één harmonieus, consistent geheel is met gelijkgeschakelde verantwoordelijkheden. Overigens proberen politieke leiders dat toch altijd? Zij willen een samenleving maken die past bij de `goede' waarden van die partijencoalitie. En daarvoor hebben zij de macht.

De reflectievraag is natuurlijk of andere groepen die waarden onderschrijven. En zo houden we een pluriforme samenleving met verschillende waarden. Etzioni neemt immorele leiders bij voorbaat in bescherming. Verwacht geen perfectie van onze publieke leiders, van onze instellingen. Ook deze welopgevoede mensen kunnen het verkeerde pad opgaan. Aristoteles draait zich om in zijn graf!