`Godfather' bouwer Koop wil niet geofferd worden

De eerste dag van de bouwfraude-rechtszaken verliep onverwacht. Advocaten van bouwer Koop wilden het proces laten vervallen. De rechter vroeg bedenktijd.

Achttien advocaten. Vier van Nederlands grootste bouwers die terecht staan, evenals twaalf bouwbestuurders. Rechtszaken die samen minimaal veertig dagen duren. En een dossier van meer dan vijftig ordners. Op de eerste dag van de strafrechtszaken tegen bouwbedrijven en hun bestuurders, gisteren in Rotterdam, werd de omvang van de affaire snel duidelijk. En dan moeten eind volgende maand ook nog eens zeven ambtenaren zich verantwoorden voor corruptie.

Maar voor de twee advocaten van bouwbedrijf Koop Tjuchem, de topman/naamgever van dit Groningse concern en twee van zijn directeuren is de zaak nog niet uitgebreid genoeg. Te veel toegespitst op één onderneming. De advocaten riepen justitie gisteren niet op nóg meer in de materie te duiken, maar veroordeelden de keuze die is gemaakt. Alle beschuldigingen wijzen naar Koop, en dat vinden zij onterecht. Alleen om die reden al zou de rechtbank het proces niet eens mogen voeren. Door de arbitraire selectie is het proces volgens de raadslieden in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Zij vragen zich af waarom Koop wel vervolgd wordt en andere bouwbedrijven niet? Zij namen toch ook deel aan illegaal vooroverleg?

Justitie heeft drie jaar onderzoek gedaan. Daarmee is de bouw toegekomen aan het derde bedrijf van de verantwoording van en bestraffing voor het illegale vooroverleg waarbij bouwopdrachten onderling werden verdeeld en vergoedingen daarvoor onderling werden verrekend. Vaak met gebruikmaking van valse facturen. Eerst concludeerde een parlementaire enquêtecommissie na openbare verhoren dat zo goed als de hele sector had meegedaan aan de praktijken, daarna legde kartelautoriteit NMa voor ruim 100 miljoen euro boetes op.

De bouwers staan terecht wegens omkoping, valsheid in geschrifte en overtreding van de (inmiddels oude) Mededingingswet. Van de 3.345 bouwprojecten met een gezamenlijke aanneemsom van 2,9 miljard euro in de schaduwadministratie van Koop Tjuchem heeft het openbaar ministerie er zeven onderzocht, met een totale waarde van 12,7 miljoen euro. Van een brug over de Schinkel in Amsterdam tot een rioolproject in Hillegom. ,,Kneuterig'', oordeelde Kees de Vries, Henk Koops eigen advocaat. Alle zaken komen uit de eerste schaduwadministratie die geopenbaard werd door oud-werknemer Ad Bos. Maar er zijn net zoveel schaduwadministraties van bouwers die meededen aan vooroverleg. Zelfs gisteren kwam er nog een nieuwe schaduwboekhouding boven water van fabrikanten van straatstenen in het televisieprogramma `Netwerk'.

De eerste vier zittingsdagen zijn bedoeld als zogeheten regiezitting, waarin rechter, officier van justitie en advocaten ingaan op de procedurele gang van zaken. Er is nog geen inhoudelijke behandeling dus. Maar advocaat Daan Doorenbos viel gisteren meteen met de deur in huis en hield zowel een drie uur durende bekentenis als aanklacht. Ja, hun cliënten waren jarenlang betrokken geweest bij wat later bouwfraude is gaan heten (,,het was kuddegedrag.''). Net als zoveel andere bouwers (,,met een bijzonder grote kudde.''). Maar dat is irrelevant, betoogden ze, want de rechtszaak had helemaal niet gevoerd mogen worden.

Naast de volgens de advocaten verwerpelijke selectie van de zeven bouwprojecten gaven zij nog een reden waarom de rechtbank de zaak direct zou moeten beëindigen. Doorenbos: ,,Uw rechtbank heeft de schijn nogal tegen.'' Volgens hen is de rechtbank door jaren blootstelling aan openbare verhoren, politieke debatten en media-aandacht over het onderwerp niet langer in staat onbevangen aan de zaak te beginnen. Koop is immers toch al ,,een boef'', zo stelde Doorenbos' collega-advocaat, Kees de Vries, retorisch. ,,Ook al wordt hij vrijgesproken, niemand gelooft nog in zijn onschuld.''

Doorenbos benadrukte dat zijn verzoek tot het niet-ontvankelijk laten verklaren niet persoonlijk tegen de Rotterdamse rechter gericht is: geen enkele Nederlandse rechter zou volgens hem onbevangen genoeg tegenover deze zaak staan. De grootste schuldige hiervan is de parlementaire enquêtecommissie, redeneerden de advocaten. Die had last van ,,dadendrang'' en kon niet wachten met de eigen verhoren totdat justitie klaar was. Doorenbos: ,,De veroordeling lig er al. De rechtbank mag alleen nog even een strafmaat plakken op het handjevol verdachten en de paar projecten die zijn uitgezocht.''

De officier van justitie schoof beide punten van de advocaten terzijde. Dat de zeven bouwprojecten allemaal uit de Koop Tjuchem-administratie komen, klopt. Hierbij heeft een rol gespeeld dat justitie te weinig capaciteit heeft om meer zaken te onderzoeken, er is onvoldoende geld en personeel voor. Maar met deze rechtszaken worden wel de ,,belangrijkste spelers in het veld vervolgd'', zei officier van justitie M. Koelewijn. Naast Koop staan ook de bedrijven, en (oud-)bestuurders van, VolkerWessels en de beursgenoteerde bouwers BAM en Heijmans terecht. En wat betreft de onbevangenheid? ,,Ik ben het niet eens dat Koop hoe dan ook móet hangen.''

De rechter verwierp de verwijten van de twee Koop-advocaten. Dat de selectie van de zaken nadelig uitpakte voor Koop, is voor haar geen reden om het er nu maar bij te laten zitten. Ook het onderzoek van de parlementaire enquête en bijkomende publiciteit is volgens haar geen probleem. ,,Professionele rechters moeten hiermee kunnen omgaan.''

www.nrc.nl Dossier bouwfraude