Ezels, kuikens en mensen op de Balkan

Alleen iemand als de Joegoslavische regisseur Emir Kusturica kan geloofwaardig een ezeltje neerzetten dat kampt met liefdesverdriet en daarom zelfmoord wil plegen door midden op het spoor te gaan staan. Kusturica, bekend van Time of the Gypsies, Arizona Dream en Underground, grossiert in dit soort scènes. Oost-Europees absurdisme, heet dat te zijn , terwijl de regisseur door dit soort elementen juist beoogd dichter bij de realiteit te komen. Een werkelijkheid die vaak vooral chaotisch is, zeker op de Balkan. Kusturica's werk zelf chaotisch noemen slaat de plank mis. Het is zijn artistieke weerslag van een meerlagige wereld. Ook in zijn nieuwe film Life is a Miracle gebeurt er ontzettend veel. Op de geluidsband is bijna constant opgewonden geschreeuw en de muziek van een blazersgroep te horen. Scènes hebben op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken en het gevoel dat de film een structuur heeft, ergens heen gaat, ontbreekt. In beeld en geluid ontstaat zo inderdaad een drukke en chaotische impressie - veel mensen kunnen niet zo goed tegen Kusturica's stijl - maar de regisseur monteert tussen deze beelden vrij weinig en de camera beweegt niet buitensporig dynamisch.

Eenmaal gewend aan het auditieve en visuele bombardement begint ook het verhaal vorm te krijgen. Life is a Miracle is een aantal films ineen. Een portret van de bewoners van een Bosnisch dorpje dat voor de oorlog een spoorlijn met Servië aanlegt, het verhaal over een familie wiens zoon in dienst moet als die oorlog opeens, tot ieders verrassing, losbarst, en een Romeo en Julia-variant over de vader die in oorlogstijd tegen wil en dank een liefdesrelatie begint met een moslimmeisje.

Het knappe van de film is dat Kusturica dit heksenbrouwsel van verschillende thema's en verhalen tot een geheel weet te smeden. Hij mengt scabreuze grappen met zwaar drama en komt er mee weg. De toon verandert gaandeweg van absurdistisch naar grimmig, van satire op hoogwaardigheidsbekleders naar lyrische liefdesfilm.

De verschillende films in de film hebben allemaal een eenvoudige moraal: oorlog is waanzin, familie is belangrijk, evenals liefde. Zoals een boer het al aan het begin samenvat bij het zien van een nest kleine kuikentjes: het leven is een wonder. Kusturica is zo oprecht in het verkondigen van deze wat naïeve ideeën dat je het hem vergeeft. Dit is zíjn waarheid en zijn antwoord op de verschrikkingen op de Balkan het afgelopen decennium. Niet voor niets gaat de film over het aanleggen van een spoorweg tussen landen, het maken van contact tussen verschillende bevolkingsgroepen, en eindigt Life is a Miracle met een grensoverschrijdende liefde.

Kusturica is meer geïnteresseerd in die gepassioneerde liefde dan in de verwoestende oorlog. Die blijft vooral buiten beeld. We horen de granaatinslagen en af en toe schudt het huis van de familie flink. Maar gruwelijke details worden ons bespaard. Die hebben we al genoeg gezien, lijkt Kusturica te willen zeggen. Het is weer tijd voor de liefde. In zijn universum heeft iedereen daar recht op. Ook ezeltjes.

Life is a Miracle (Zivot je cudo). Regie: Emir Kusturica. Met: Slavko Stimac, Natasa Solak. In: 9 bioscopen.