Cheney en Edwards leggen het mes op tafel

De Amerikaanse running mates Cheney en Edwards debatteerden af en toe fel vannacht. Maar beiden bleven overeind.

Er stond veel op het spel. Geen wonder dat de twee kandidaat-vice-presidenten, Dick Cheney en John Edwards, met het mes op tafel hun enige debat van dit verkiezingsjaar hebben gevoerd. Beide partijen eisten na afloop de overwinning op, zoals altijd. Onomstreden is dat beide kandidaten overeind bleven.

Voor vice-president Cheney was het gisteravond in Cleveland, Ohio, van levensbelang de afbrokkeling van de Republikeinse steun tot staan te brengen die op gang was gekomen na het voor George W. Bush slecht verlopen debat vorige donderdag. Cheney etaleerde zijn gebruikelijke beheersing van de feiten, hij bleef daarbij kalm en straalde ervaring uit. Het meest verrasten wellicht zijn onderkoelde, maar venijnige aanvallen op tegenspeler.

Kandidaat vice-president Edwards, de Democratische senator voor North Carolina, liet er geen gras over groeien in zijn eerste bijdrage: ,,Meneer de vice-president, u bent nog steeds niet eerlijk tegen het Amerikaanse volk. U en de president blijven het volk vertellen dat alles goed gaat in Irak.''[..] ,,Ik ben niet de enige die ziet dat het een puinhoop is.'' Edwards stootte door: ,,Er is geen verband tussen de aanslagen van 11 september 2001 en Saddam Hussein. De 911-commissie heeft het gezegd. Uw eigen minister van Buitenlandse Zaken zei het. En u blijft het land rondgaan met de boodschap dat er een connectie is. Die is er niet.''

Cheney antwoordde met de positieve ontwikkelingen in Irak, waar de strijdkrachten en politie bezig zijn hun eigen land te beveiligen. Dat bleef de honderd minuten die het debat duurde, het thema van de vice-president: premier Allawi is onze belangrijkste bondgenoot, democratie in Irak is het beste middel tegen verbreiding van terrorisme.

Het debat tussen de vice-presidenten blijft meestal zonder gevolgen. De kandidaat-presidenten debatteren drie maal, de vice-presidenten één keer. Bovendien, de meeeste kiezers zien de vice-president als een verlengstuk van degeen die zij tot president willen bombarderen.

Dit keer hadden velen het gevoel iets bijzonders mee te maken: Dick Cheney is een bijzonder machtige vice-president, John Edwards heeft een klein fortuin verdiend als advocaat voor letselschade-patiënten. Bovendien deden zij het bij vlagen beter dan hun `bazen'. Vooral Cheney overschaduwde president Bush.

Het was duidelijk dat de huidige vice-president zich met veel terreinen bemoeit. Cheney kwam er moeiteloos uit, met veel vertoon van ervaring. Hij liet daar in de noordelijke industriestad-aan-het-Eriemeer zien wie het regeringsbeleid coördineert. Overigens ging hem dat beter af zolang het over Irak en het Midden-Oosten-beleid ging. Op binnenlandse terreinen kon hij vaak niet verhullen dat het hem minder boeide: op de vraag van Edwards wat de regering had gedaan en zou doen aan de tot 31 procent opgelopen werkloosheid in Cleveland, bleef Cheney het antwoord schuldig.

Cheney leek het meest in zijn element als hij tot de aanval mocht overgaan. In antwoord op herhaalde verwijten van Edwards dat hij te dicht zat op Halliburton, de oliediensten-maatschappij waar Cheney de eerste man was geweest het bedrijf zou steekpenningen hebben betaald van Zuid-Amerika tot Irak , lanceerde Cheney een bijzonder felle tegenaanval die Edwards afschilderde als een man die liever campagne voert dan aan zijn verplichtingen voldoet in de Senaat. Cheney verwees naar een krant uit Edwards' woonplaats die hem `Senator Afwezig' had genoemd. De vice-president (die formeel voorzitter van de Senaat is) verweet Edwards dat hij hem nog nooit in de Senaat had gezien.

De scherpste charge van Cheney richtte zich tegen John Kerry. Die zou tegen de miljarden voor de troepen in Irak hebben gestemd om de Dean-vleugel van de partij te behagen. ,,Als je de druk van Howard Dean niet kan weerstaan, hoe kunnen we dan verwachten dat jullie pal staan jegens Al-Qaeda.''

Edwards bleef terugkomen op de `puinhoop in Irak, die de mensen iedere dag zelf op de televisie kunnen zien', maar hij miste soms de feitenkennis of de snelheid om Cheney's beweringen over de successen in Irak of het onderwijs te pareren. Het belette de Democratische partijvoorzitter Terry McAuliffe niet na afloop vast te stellen dat de vice-president geen antwoorden had op alle belangrijke vragen. Cheney's volgehouden Irak-bewijsvoering noemde hij `ronduit een leugen'.

Volgens Mary Matalin, de voormalige woordvoerder en nu pr-adviseur van Cheney, meende dat de vice-president alles had gedaan wat van hem werd verwacht: laten zien hoe principieel de regering werkt, en hoe licht Edwards is om die verantwoordelijkheid over te nemen. Matthew Dowd, strateeg van de Bush-campagne, constateerde in de post-debat-fase op de campus van Case Western University: ,,Substantie heeft gewonnen van slogans.''

Vrijdagavond laat wordt het tweede debat tussen Kerry en Bush gevoerd in St. Louis, Missouri. De president heeft waarschijnlijk zelfvertrouwen gevonden in de stevige verdediging van zijn denken en doen. Kerry zal voortbouwen op de brede aanval van hem en Edwards op de verpeste oorlog en de verpeste economie onder Bush' toezicht. De race lijkt wijd open, met een krap voordeel voor Bush volgens sommige peilingen. Wie had dat een week geleden durven voorspellen?

www.nrc.nl Dossier Amerikaanse presidentsverkiezingen en weblog van Marc Chavannes: Amerika kiest