Indonesische oppositie verdeeld bij aantreden `SBY'

De oppositie tegen Indonesië's nieuwe president Yudhoyono heeft een meerderheid in het parlement. Maar `SBY' hoeft niet al te bevreesd te zijn: de oppositie is verdeeld.

Bataljons van alle krijgsmachtonderdelen marcheerden in stramme paradepas langs de eretribune. De manschappen wendden het hoofd met een ruk naar rechts, in de richting van de inspecteur van het defilé: president Megawati Soekarnoputri. De strijdkrachten van Indonesië vierden vandaag hun 59ste verjaardag met een parade en een vliegshow. Het was één van Megawati's laatste optredens als staatshoofd.

Onder de genodigden was generaal b.d. Susilo Bambang Yudhoyono – `SBY' – die gisteren door de Nationale Kiescommissie werd uitgeroepen tot winnaar van de presidentsverkezingen. In haar rede voor de troepen maande Megawati de Indonesiërs de uitslag te accepteren, maar ze gaf haar verlies niet onomwonden toe. Toen ze de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen een ,,democratische verworvenheid'' noemde, kon ze een snik niet onderdrukken. Yudhoyono keek ernstig voor zich uit, alsof hij zich zorgen maakte over de komende transitie.

De republiek Indonesië heeft nog nooit een soepele machtsoverdracht gezien. De eerste president, Soekarno, werd opzij gezet door generaal Soeharto. Die droeg zijn ambt, na een studentenrevolte, in 1998 over aan vice-president B.J. Habibie en daar kwam volk noch volksvertegenwoordiging aan te pas. In 1999 gaf het Volkscongres Habibie een onvoldoende en koos het Abdurrahman Wahid als president. Bij zijn installatie ontbrak Habibie. Hetzelfde Volkscongres zette Wahid in 2001 af ten gunste van zijn vice-president, Megawati. Toen zij de eed aflegde, liet de boze Wahid het afweten.

Gistermiddag maakte de voorzitter van de kiescommissie, professor Nazaruddin Sjamsuddin, de einduitslag bekend. SBY had in de tweede, beslissende ronde 60,62 procent van de stemmen gekregen, Megawati 39,38 procent. Het campagneteam van Megawati maakte op het laatste moment bezwaar tegen de uitslag van West-Java, maar Syamsuddin hakte de knoop door. Daarop stapte het `Mega-team' naar het Constitutionele Hof. Dat behandelt alleen bezwaren die, indien gehonoreerd, de einduitslag kunnen veranderen en beslist in drie dagen.

Toen Megawati zich gisteren terugtrok in haar woning zonder een publieke erkenning van haar nederlaag, gelastte SBY zijn overwinningsspeech af. Hij zei alleen dat hij hoopt op `verzoening'. Wat de klap op de vuurpijl had moeten worden van zes maanden verkiezingen, ging daarmee uit als een nachtkaars.

De Javaan SBY wil niemand voor het hoofd stoten door de zege op te eisen voordat daarover consensus bestaat. Als hij van `verzoening' rept, doelt hij op de toekomstige relatie met Megawati's Strijdende Partij voor Indonesische Democratie (PDI-P), de op één na grootste fractie in het parlement.

De op 5 april gekozen volksvertegenwoordiging kwam vrijdag voor het eerst bijeen om de eed af te leggen en een presidium te kiezen. Dat werd meteen een politiek gevecht om de controle over het parlement. Golkar, ooit het politieke vehikel van potentaat Soeharto, werd op 5 april weer de grootste partij, maar de Golkarkandidaat viel al in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, op 5 juli, af. Partijvoorzitter Akbar Tandjung instrueerde toen alle Golkargelederen om campagne te voeren voor Megawati. Met haar PDI-P en enkele kleinere partijen smeedde hij een `Nationale Coalitie' die haar aan een tweede termijn moest helpen. Die opzet faalde en nu zegt Tandjung dat de coalitie in het parlement een `tegenwicht' zal vormen tegen de regering van SBY. Menige commentator sombert dat dit zal uitdraaien op parlementaire obstructie voor de gekozen president, maar zo'n vaart zal het niet lopen.

Op papier beschikt de Nationale Coalitie over 60 procent van de zetels. SBY's Democratische Partij (PD) bezet maar tien procent, maar hij geniet ook de gunst van andere partijen. Tandjung wilde voor de coalitie het voorzitterschap veroveren van het parlement en van alle kamercommissies. Dat eerste lukte vrijdag maar net. De islamitische PPP stapte uit de coalitie en lanceerde een eigen kandidaat. Bij de stemming behaalde Golkarkandidaat Agung Laksono een nipte zege: 280 tegen 257 stemmen. Die dankte hij aan een niet-coalitielid, de Partij voor Nationaal Ontwaken (PKB) van Abdurrahman Wahid. De `prijs' was een plaats voor de PKB in het presidium.

SBY krijgt straks niet te maken met een verenigde oppositie in het parlement, maar met wisselende coalities, die per onderwerp en afhankelijk van de belangen die op het spel staan positie zullen kiezen. Mocht Akbar Tandjung met de gedachte spelen SBY naar huis te sturen, dan krijgt hij het niet makkelijk. In zijn eigen Golkar rommelt het – menige afdeling in het land steunt SBY – en de coalitie rammelt. Door het `verraad' van de PPP, die aast op een kabinetspost, is ze haar meerderheid kwijt. Bovendien maakt de herziene grondwet het heel lastig een gekozen president af te zetten. Dat vereist een tweederde meerderheid in het Volkscongres, een gezamenlijke zitting van het parlement en de eveneens gekozen Raad van Regionale Afgevaardigden, een soort senaat. Zolang SBY zich niet schuldig maakt aan landverraad, corruptie of onzedig gedrag, is het motief voor zijn afzetting niet zo makkelijk gevonden.