`Boe roepen is niet genoeg'

De Tweede Kamer debatteert vandaag over het prestatiecontract met de spoorwegen. Reizigersorganisatie Rover is er teleurgesteld over.

Hoe moeten de Nederlandse Spoorwegen (NS) tot 2015 gaan presteren? De Tweede Kamer debatteert er vandaag over met de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. Dan worden de prestaties van NS geregeld in een nieuw contract tussen NS en staat, de zogeheten vervoersconcessie. Sinds de verzelfstandiging van NS in 1995 functioneert het spoorbedrijf op `overgangscontracten'.

Deze zomer kreeg reizigersorganisatie Rover, die de belangen behartigt van de consument in het openbaar vervoer, een eerste versie van het nieuwe contract onder ogen. Rover vond het niet streng genoeg voor NS, en liet dat ook weten aan staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen die verantwoordelijk is voor het spoor. Rover is, met andere consumentenorganisaties als ANWB en Consumentenbond, bij wet aangewezen om de staatssecretaris te adviseren over belangrijke besluiten die het openbaar vervoer betreffen. Een paar maanden later heeft de staatssecretaris niets met de bezwaren van de consumentenorganisaties gedaan, zegt Rover-voorzitter Michael van der Vlis.

Jullie vinden het een slecht contract?

,,Ja. Ons grootste bezwaar is, dat er geen enkele dwingende prikkel in staat om NS tot betere prestaties te krijgen.''

In het contract staat toch dat de prestaties van NS elk jaar beter moeten worden?

,,Ja, maar wélke prestaties dan? Er staan nergens concrete doelstellingen. Hoeveel procent van de treinen moet op tijd rijden? Hoeveel kans hebben reizigers op een zitplaats, of om hun aansluiting te halen? Hoeveel reizigersgroei moet de NS jaarlijks realiseren? Maar vooral: wat gebeurt er als NS die eisen niet haalt? In het contract staat geen enkele sanctie als NS niet goed presteert.''

In het vorige contract stonden die eisen wel?

,,Ja. Tot 2000 stond er in het `overgangscontract' dat NS een boete kreeg als ze bepaalde eisen niet haalde. En een bonus als ze bovenmatig presteerde.''

Waarom zijn die eisen in 2000 uit het contract gehaald?

,,Omdat het toen heel slecht ging met NS [er waren stakingen en in 2002 werd de directie naar huis gestuurd, red.]. Bovendien waren veel vertragingen niet de schuld van NS. Ze werden veroorzaakt door opgelegde reorganisaties en ander beleid waarvoor het ministerie verantwoordelijk was. Het was dus geen slecht idee de scherpe eisen aan NS los te laten. Maar in het nieuwe contract staan helemaal geen eisen meer. Dat vinden we wel heel erg mager.''

NS moet, zo staat in het nieuwe contract, ieder jaar een vervoerplan maken waarin ze laten zien welke prestaties ze gaan halen. Dáár staan die eisen dan toch in?

,,Dat is toch raar? Dat NS zélf mag bepalen welke prestaties het bedrijf wil halen? Dat moet de staatssecretaris toch doen?

Maar als de staatssecretaris het niet eens is met dat vervoerplan, kan zij toch een nieuw plan eisen?

,,Ja, maar wat als de twee er onderling niet uitkomen? De staatssecretaris kan alleen boos worden op NS als deze zich niet aan de afspraken houdt. En ze kan de directie ontslaan. Maar daar schiet je ook niks mee op, vinden wij.''

In het contract staat dat de staatssecretaris bestuursdwang kan toepassen en boetes kan opleggen als NS niet goed presteert.

,,Wat is bestuursdwang? Dat is `boe roepen'. De staatssecretaris kan niet rechtstreeks bij NS ingrijpen, want NS is sinds 1995 op afstand van de staat geplaatst. En wat heb je aan dwangsommen? Dan haal je het geld weg bij NS, en die heeft het geld juist hard nodig.''

Hoe kun je NS dan wél verplichten te presteren?

,,Door duidelijke targets in het contract te zetten over bijvoorbeeld stiptheid van treinen, overstapgemak en de prijs-kwaliteitverhouding.''

En als NS die targets niet haalt?

,,Dan moet je niet het bedrijf, maar het management financieel straffen. Het blijft mijn mening dat als NS zijn prestaties niet haalt, dat ergens geld moet kosten. Als het contract blijft zoals het nu is, betaalt alleen de reiziger de rekening voor slechte prestaties. Verder vinden alle consumentenorganisaties dat de prijs van het treinkaartje pas omhoog mag, als daar betere prestaties tegenover staan.''

De staatssecretaris wil NS tot 2008 nog geen concrete eisen opleggen om het bedrijf de gelegenheid te geven orde op zaken te stellen.

,,NS rijdt al meer dan honderd jaar op het spoor rond. Je zou toch zeggen dat dat voldoende moet zijn geweest orde op zaken te stellen.''

Het lijkt wel of u de staatssecretaris niet vertrouwt.

,,Ze zal het allemaal best goed bedoelen. Maar wij weten dat je er met goede bedoelingen alleen niet komt. Wij hopen dat de Kamer een deel van onze kritiek overneemt en de staatssecretaris aan het eind van het debat naar huis stuurt om haar huiswerk over te maken.''