Verzet ook buiten rebellenbolwerken

De meest Irakezen voelen zich niet bevrijd. ,,Er vallen dagelijks doden. Ze zeggen dan: sorry! en geven enkele dollars compensatie. En daarmee is voor hen de kous af.''

Amerikaanse en Iraakse regeringstroepen hebben afgelopen weekeinde gemeld de rebellen in de sunnitische stad Samarra te hebben verslagen. Maar nog verscheidene andere steden in de sunnitische driehoek tussen Tikrit, Baquba en Ramadi ten noorden en ten westen van de hoofdstad zijn al maanden in handen van opstandelingen. En ook in wél door de Amerikanen en het Iraakse interim-bewind gecontroleerde sunnitische steden zoals Tikrit is de sfeer opstandig.

Samarra stond al geruime tijd in brand, met bomaanslagen en andere aanvallen op Amerikaanse patrouilles. Bij een bezoek enkele weken voor het Amerikaanse offensief bleek Samarra, een naar schatting 200.000 inwoners tellende stad, volkomen in handen van de rebellen. De Amerikanen hadden de wegen van Samarra richting Tikrit en richting Bagdad afgesloten om de opstandelingen in Samarra te isoleren. Dat had tot gevolg dat je om in de stad te komen via een binnenweg tot aan de Tigris moest zien te komen en vervolgens met een motorbootje naar de overkant – de weg waarlangs de inwoners de afgelopen dagen voor de gevechten vluchtten.

In het centrum van Samarra waren het gerechtsgebouw, het gemeentehuis en het politiekantoor dicht. De Amerikaanse basis was ontruimd na een bloedige zelfmoordoperatie op de brug over de rivier, de gebouwen waren geplunderd en gedeeltelijk uitgebrand. Waar je ook keek – in de buurt rond de Malwiya, de wereldberoemde spiraalvormige minaret, bij de Mahdi-moskee of de de ruines van het voormalige hoofdstedelijke Abassidenpaleis langs de rivier – er viel nergens een Iraakse politieman of soldaat te bespeuren, maar wel veel gewapende rebellen.

Uit de gespannen atmosfeer en de vijandige houding van de inwoners jegens de westerling viel op te maken dat het verzet tegen de de Amerikanen en de Iraakse interim-regering niet alleen kwam van een groepje buitenlandse terroristen en aanhangers van Saddam Hussein. Aanhangers van het huidige regime in Bagdad vormden kennelijk een zwijgende minderheid.

Steden als Samarra moeten volgens de Amerikaanse regering en de interim-regering van premier Iyad Allawi met geweld worden gepacificeerd om mogelijk te maken dat in januari in het hele land verkiezingen kunnen worden gehouden. Bij eerdere dergelijke operaties, zoals in april in Falluja en afgelopen zomer in Najaf, bleek echter dat het gebruikte geweld juist tot nog grotere vijandigheid onder de bevolking leidde.

De groeiende sfeer van verzet tegen de Amerikaanse aanwezigheid werd meteen duidelijk in Tikrit. Deze stad, 180 kilometer ten noordwesten van Bagdad, was de tribale basis van Saddam Husseins bewind. De Amerikanen zetten vorig jaar veel middelen in om Tikrit op de knieën te krijgen, als symbolische doodsteek voor Saddams regime.

De stad staat sindsdien niet bekend als broeinest van verzet. Maar aangesproken burgers staan zonder uitzondering vijandig jegens de Amerikanen en de nieuwe interim-regering. Daoud Abdullah al-Tikriti, 57: ,,Wij hebben geen veiligheid, geen werk en we kunnen nergens naar toe. We voelen ons helemaal niet bevrijd. 's Avonds kunnen we niet buiten komen. Er doen zich regelmatig gevechten voor. Met de komst van de regering-Allawi gaat het van kwaad naar erger.''

,,We leven opnieuw volgens de regels en wetten uit de tijd van Saddam. En dat betekent onder andere dat de tribale leiders steeds meer macht krijgen omdat alleen zij voor werk, vergunningen en andere voordelen weten te zorgen. Veel tribale leiders zitten in het verzet en ze kunnen veel strijders mobiliseren.''

,,Elk Amerikaans troepenkonvooi dat door de stad trekt zorgt voor heel veel spanning en ongemak. Ze rijden heel langzaam en houden iedereen op. Er mag niemand voorbij en ze houden iedereen onder vuur. Als er een wagen midden op de weg staat rijden de tanks er meestal gewoon overheen, met of zonder mensen erin. Hun optreden zorgt voor veel haatgevoelens. Soms schieten ze bij controleposten op een Iraakse burger. Er vallen op die manier dagelijks doden. Ze zeggen dan: sorry! en geven enkele dollars compensatie. En daarmee is voor hen de kous af.''

Iyad Saa'di al-Tikriti verkoopt en verhuurt bruidsjurken. ,,Wij zijn nu hier in Tikrit dicht bij een explosie'', zei hij. ,,De mensen kunnen ieder moment de wapens grijpen. We zijn zo dicht dat punt genaderd als maar mogelijk is'', briest hij. ,,Wij hebben een sterke leider nodig. Wij zijn eenvoudige mensen. Kijk naar mijn winkel. De wereld denkt dat iedereen in Tikrit rijk is en pro-Saddam, maar dat is nooit echt het geval geweest. Nu ontdekken we dat Saddam Hussein in staat was om de slechte elementen uit te schakelen, de collaborateurs en de plunderaars die nu hun kans zien'', zegt hij. En wat de interim-regering betreft: ,,Het zijn allemaal Amerikaanse marionetten, en de Arabieren en de Irakezen haten hen.''