Meer dan een beetje sleutelen aan motoren

De Amsterdamse Hells Angels stuurden kerstcadeautjes naar zieke kinderen en ondertussen handelden ze in wapens en drugs. De club die ooit begon als `uiting van jongerencultuur' met jongens op Kreidlers in de Kinkerbuurt, is nu voor justitie een criminele organisatie.

Praten met Hells Angels was altijd al lastig voor journalisten. Maar na alle gebeurtenissen van de laatste weken – de president werd afgezet, daarna werd hij gearresteerd en weer vrijgelaten – is het onmogelijk. De website van de Amsterdamse afdeling is `under construction'. De advocaat die anders altijd wel bereid was om contact te leggen heeft net besloten zich ,,voor een paar dagen terug te trekken''.

De zeven Hells Angels die op woensdagmiddag 29 september voor hun clubhuis aan de H.J.E. Wenckebachweg in de zon zitten, willen wel met hun blaffende rottweiler naar het hek komen. Maar niet om vragen te beantwoorden. Ze kijken alleen maar, zwijgend, de mouwloze vesten losgeknoopt. Het kan zijn dat ze niet beseffen hoe vijandig de indruk is die ze daarmee wekken. Ze gedragen zich ook zo als ze proberen vriendelijk te zijn, schreef de Amerikaanse journalist Hunter Thompson in zijn boek over de Hells Angels. Maar daar lijkt het deze keer niet op.

Hier dus geen informatie over gedachten en gevoelens van de Amsterdamse Hells Angels over de val van de man die bijna dertig jaar lang hun leider was: Willem van B., Big Willem, president van de Amsterdamse afdeling, maar eigenlijk van alle Nederlandse Angels, en door zijn grote invloed ook van de Europese Angels. In zijn cafés op de Amsterdamse Wallen, Excalibur en The Other Place, kwamen Hells Angels uit alle landen bij ekaar. En bij problemen, waar dan ook, werd hij er bijgehaald.

Willem van B., 50 jaar, is nu alles kwijt. Zijn Harley Davidson, zijn zwaarbeveiligde woning achter het clubhuis, zijn vest met de emblemen waaraan kenners konden zien hoe belangrijk hij was. Hij werd uit de club gezet omdat hij met twee anderen voor een miljoen euro Heineken-ontvoerder Willem Holleeder zou hebben willen vermoorden. Dat zou in opdracht zijn geweest van vastgoedhandelaar Willem Endstra, die nu zelf is vermoord. Dat was in elk geval de verklaring van de advocaat van de Hells Angels, Vincent Kraal. Die zei, toen hij zich nog niet had teruggetrokken, dat Willem van B. van plan was een bomaanslag te plegen op het clubhuis van de Hells Angels, op een moment dat Holleeder – bevriend met een aantal van de jongere clubleden – daar zou zijn. Dat er ook Hells Angels de lucht in zouden vliegen – jammer.

Willem Endstra werd op 17 mei voor de deur van zijn kantoor aan de Apollolaan doodgeschoten, de daders zijn tot nu toe onbekend. Willem van B., die zijn clubgenoten er niet van kon overtuigen dat hij Holleeder nooit heeft willen vermoorden, kreeg op 21 september een bad standing, oneervolle verwijdering. In de traditie van de Hells Angels volgt daarop meestal de doodstraf. Maar Vincent Kraal, de advocaat van de Hells Angels (niet meer van Big Willem), zei anderhalve week geleden dat Van B. daar niet bang voor hoeft te zijn. ,,Voor de club is hij al dood.'' Hij zei ook nog, in De Telegraaf, dat Van B. nu ,,een zielig hoopje mens'' was.

Van B. werd in de nacht van 22 op 23 september aangehouden, verdacht van betrokkenheid bij een mogelijk moordplan op Holleeder. Maar vijf dagen later werd hij al weer ontslagen uit voorarrest, de rechter-commissaris zag geen redenen om hem langer vast te houden. En nu is het de vraag of het voor Van B. bij de vernedering door zijn voormalige clubgenoten zal blijven. Vorige week zijn er naar verluidt twee Amerikaanse Hells Angels naar Nederland gekomen om de problemen hier te helpen oplossen, op de manier van de Hells Angels dan. Dat zou passen in de strategie van het openbaar ministerie: misschien wil Big Willem wel verklaringen afleggen over criminele activiteiten van Hells Angels, in ruil voor een beschermingsregeling voor getuigen. Dat zou het openbaar ministerie helpen om de Hells Angels tot een criminele organisatie veroordeeld te krijgen en ze eindelijk eens echt te kunnen aanpakken.

De nieuwe advocaat van Willem van B., Marcel van Gessel, weet niet of hij dat moet geloven. In zijn kantoor aan het Amstelveld in Amsterdam zegt hij dat het allemaal net zo goed opzet van de Hells Angels kan zijn: Willem van B. eruit om zelf onschuldig te lijken. Van Gessel verbaast zich over de openhartigheid van advocaat Vincent Kraal over de redenen van Van B.'s bad standing. ,,Waarom was dat? Had hij daar toestemming voor van zijn cliënten?'' In elk geval niet van zijn ex-cliënt Van B.. Van Gessel zegt dat hij Kraal al dagen aan de telefoon probeert te krijgen voor uitleg. Als hij die niet krijgt, dient hij een klacht tegen hem in bij de Orde van Advocaten.

Denkt hij dat Willem van B. voor zijn leven moet vrezen?

Van Gessel: ,,Absoluut niet. Deze hele zaak moet uit de sfeer van naar de wapenen grijpen als er even iets niet zint. Dat is niet zoals mijn cliënt zich heeft willen profileren.''

En is Willem van B. nu echt zo zielig als Vincent Kraal zegt?

Van Gessel: ,,Ik heb Willem leren kennen nadat hij net was afgezet en aangehouden. Zijn hele huis was leeggehaald. Hij was de man die vanaf het eerste uur de leiding had, en opeens was dat niet meer zo. Daar heeft hij wel last van. Maar hij is niet depressief. Ook niet boos. Nou ja, wel op Kraal, en op justitie. Er is zo onverklaarbaar hard tegen hem opgetreden, zo onverwachts ook. Laat ik het zo zeggen: Willem van B. is strijdbaar.''

In de Kinkerbuurt, waar Willem van B. vandaan komt, woont nog een oude slager die herinneringen heeft aan de Kreidler Groep Oost, het groepje brommerliefhebbers waar Van B. het middelpunt van was, begin jaren zeventig. De slager – failliet gegaan toen de Nederlandse gezinnen uit de buurt naar Almere verhuisden en er Marokkaanse gezinnen voor terugkwamen – heeft geen zin om met zijn naam in de krant te staan, maar hij wil wel vertellen hoe die brommerliefhebbers zich gedroegen. ,,Terreur.'' Zelf was hij een keer zo stom, zegt hij, om ze te vragen om voor zijn winkel weg te gaan. ,,Ze vroegen wat ik wilde, mijn zaak verbouwen of mijn gezicht.''

Het merk van de brommer voorspelde in die tijd veel over de berijder. Jongens van de hbs, later het vwo, zaten op een Puch of een Tomos. Jongens van de lts, of van helemaal geen school, hadden een opgevoerde Kreidler. De leden van de Kreidler Groep Oost keken naar oude Amerikaanse films over motorbendes, met Marlon Brando in de hoofdrol. Ze lazen in motorbladen over de Hells Angels – Hells Angels zonder apostrof tussen de ll en de s, want anders zou het volgens de Amerikaanse website lijken of er maar één hel is.

In 1975 wordt in Amsterdam de Stichting Hells Angels opgericht, met in het bestuur Willem van B., vanaf dan Big Willem, 21 jaar. De Kreidlers worden vervangen door Harley Davidsons. De gemeente Amsterdam geeft een subsidie van ruim 170.000 gulden voor de bouw van een clubhuis aan de H.J.E. Wenckebachweg, een leeg stuk grond langs de Weespertrekvaart, achter het Amstelstation. Nu staan daar vlakbij ook de Rembrandt-, Mondriaan- en Breitner Torens, met daarin de directies van Philips en Getronics. De gemeente probeert het clubhuis daar al jaren weg te krijgen, maar tot nu toe is dat niet gelukt.

Amsterdam hoopt in 1975 nog dat de Hells Angels – in de notulen van de raadscommissie voor jeugdzaken worden ze een `uiting van jongerencultuur' genoemd – door de toekenning van een eigen plek rustiger zullen worden, of in elk geval beter beheersbaar. In de twee jaren daarvoor hebben ze winkeliers in elkaar geslagen, schoolfeesten verstoord, oorlog gevoerd met concurrerende motorrijders. Willem van B. heeft een gevangenisstraf van twaalf weken opgelegd gekregen, waarvan hij er zes heeft uitgezeten. Maar in 1978, het jaar waarin ze door de Amerikaanse Hells Angels officieel erkend worden, wekken ze in heel Nederland afgrijzen door een meisje van 19 van de Nieuwmarkt mee te lokken naar het clubhuis, haar aan een paal te binden, met kettingen te bewerken en met twintig man te verkrachten.

Zo was het in Amerika ook gegaan toen de eerste Hells Angels, veteranen uit de Tweede Wereldoorlog, in de jaren zestig waren verdrongen door de volgende generatie – jongens zonder opleiding, zonder werk, en zonder andere idealen dan een leven buiten de maatschappij, met eigen regels en wetten. Deze Hells Angels waren ook begonnen met straatterreur, maar ze werden pas in heel Amerika berucht toen ze in 1964 met twintig man tegelijk twee meisjes, 14 en 15 jaar oud, verkrachtten. Hunter Thompson schrijft in zijn boek over de Hells Angels dat de politie de meisjes nog probeerde te redden. Het lukte niet, de politie kon hen niet bereiken in het gedrang dat ontstond toen de meisjes de kleren waren afgerukt.

Een andere overeenkomst met de Amerikaanse Hells Angels, tot twee weken geleden: een president die al tientallen jaren de baas is. In Amerika is Sonny Barger, nu 65, de `Angels der Angels'. In Europa was Willem van B. dat. Wat Van B., net als Sonny Barger, ook had: natuurlijk gezag. Een verschil is dat Sonny Barger altijd een vijandige relatie heeft gehad met politie en overheid. Willem van B. niet. Na de verkrachting van het 19-jarige meisje schreef hij een brief naar de gemeente, waarin hij namens de Hells Angels die het gedaan hadden spijt betuigde. Het zou niet weer gebeuren, hij had een ordedienst ingesteld.

Kort daarna zijn er nog een paar incidenten: passagiers van een stadsbus afgetuigd, een dode op een feest in Santpoort, wapens en 25 kilo drugs in het clubhuis gevonden. Maar dan is het tot begin jaren negentig rustig. In 1992 zegt Van B. tegen Het Parool dat ,,de mensen niet meer bang hoeven te zijn'', er is ,,al jaren geen geweld meer gebruikt''. De Hells Angels sturen met kerst speelgoed naar kinderziekenhuizen. Ze nemen kankerpatiëntjes mee uit rijden achterop hun motor. Afvaardigingen van de politie en de gemeente gaan regelmatig op bezoek in het clubhuis. Maar alleen om te praten, over een nieuw clubhuis bijvoorbeeld.

In Amerika werden de Hells Angels in 1986 als een georganiseerde criminele organisatie bestempeld, in het rapport The Impact van de President's Commission on Organized Crime. Drugshandel, wapenhandel, afpersing, diefstal en heling, brandstichting en overvallen, liquidaties – ook in opdracht. De regering van de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen verbood de Hells Angels al in 1983. In Nederland duurt het tot 1993 tot de centrale recherche begint met een onderzoek naar de Amsterdamse afdeling van de Hells Angels. Er zijn aanwijzingen dat de Hells Angels zich, naast het vermaken van zieke kinderen, bezighouden met internationale drugshandel en wapenhandel, met afgedwongen overnames van horecagelegenheden en met de protectie van prostituées en bordeelhouders op de Wallen.

Zo staat het in een van de deelrapporten van de parlementaire enquêtecommissie naar de IRT-affaire, 1996. Daar staat ook in dat heel lastig zal zijn om bewijzen te verzamelen tegen de Hells Angels, vooral tegen de zogenoemde full colours, de enkele tientallen leden die de `harde kern' vormen. Slachtoffers durven nooit te getuigen. En Hells Angels die iets tegen de politie zeggen, kunnen erop rekenen dat ze vroeg of laat worden vermoord.

En zo is het, acht jaar later, nog steeds. In 2000 krijgt presentator Henk van Dorp vlak voor een uitzending van Barend & Van Dorp klappen omdat hij de Hells Angels een criminele organisatie had genoemd, de cabaretier Peter Heerschop van het tv-programma Kopspijkers wordt om dezelfde reden in elkaar geslagen. In 2000 worden ook twee Hells Angels in een Haarlems bordeel doodgeschoten. Kort daarna wordt Sam Klepper, aspirant-lid, geliquideerd. Hij wordt door honderden Hells Angels naar zijn graf begeleid. De Amsterdamse politie escorteert de stoet – tot verbijstering van heel Nederland.

In februari 2001 doet de politie een inval in het Amsterdamse clubhuis, op zoek naar wapens en drugs. Maar de Hells Angels zijn voorbereid, er wordt bijna niets gevonden. In 2002 staat in het politieblad Recherche Magazine dat een effectieve aanpak van de Hells Angels zeer moeilijk is: ze hebben overal hun contacten. In het voorjaar van 2004 worden in Zuid-Limburg drie Hells Angels vermoord. Geliquideerd door clubgenoten, denkt de politie, om een ruzie met Zuid-Amerikaanse drugsleveranciers niet te laten escaleren. Willem van B. beveelt dat de Limburgse afdeling van de Hells Angels moet worden opgeheven.

Deze keer lukte het de politie wel om arrestaties te verrichten. Begin september verschenen de verdachten voor de rechtbank in Amsterdam. Van B. kwam kijken, misschien om hen te herinneren aan hun zwijgplicht. Het was zijn laatste openbare optreden als president. Nu zit hij werkloos thuis, maar hij is nog steeds verdachte. Het openbaar ministerie is in beroep gegaan tegen de beslissing van de rechter-commissaris om hem vrij te laten uit voorarrest. De uitspraak wordt donderdag verwacht. Het openbaar ministerie wil Van B. hoe dan ook veroordeeld krijgen.

De gemeente Amsterdam heeft voorlopig alle contact met de Amsterdamse Hells Angels verbroken. Afgelopen vrijdag liet burgemeester Cohen weten dat er niet meer over een clubhuis wordt gepraat zolang er een justitieel onderzoek tegen hen loopt. En als dat onderzoek niets oplevert? Dan kan, zegt een woordvoerster van de gemeente, het contact hervat worden.

Met medewerking van Tom Kreling