`Heerlijk om bij de familie te zijn'

Twente heeft sinds vorige week een eigen hartkliniek. De eerste patiënten zijn inmiddels geopereerd. ,,Mijn vrouw kon me elke dag de krant brengen.''

Voor hartpatiënt J. Kamphuis (56) kwam de opening van de hartkliniek in Enschede op het juiste moment. Nu kon hij op slechts twintig kilometer afstand van zijn woonplaats Borne een nieuwe hartklep krijgen. Op 1 september werd hij geopereerd, om daarna nog dertien dagen verpleegd te worden. Ideaal, zegt Kamphuis. Niet alleen voor hem, maar ook voor zijn familie. ,,Het scheelt nogal wat of je naar Nieuwegein of Enschede moet reizen. Nu kon mijn vrouw me bij wijze van spreken dagelijks de krant brengen.''

Het Thoraxcentrum Twente, zoals de hartkliniek officieel heet, is vorige week officieel geopend. Hiermee is geografisch een witte plek ingevuld. Hartpatiënten uit Twente en de Oost-Achterhoek moesten voor een dotterbehandeling of hartoperatie altijd naar de hartklinieken in Zwolle, Nieuwegein, Utrecht, Nijmegen of Groningen. De extra reistijd is een zware psychische belasting, niet alleen voor de patiënt, maar ook voor familieleden, zegt dr. J. Grandjean, cardio-thoracaal chirurg en `kwartiermaker' van het Enschedese hartcentrum. ,,Niets is vermoeiender dan een ziekenhuisbezoek. Je merkt dat mensen het prettig vinden om in de buurt van familie hun behandeling te kunnen ondergaan.''

Sinds 1 september kunnen de patiënten terecht in de Enschedese hartkliniek, onderdeel van het ziekenhuis Medisch Spectrum Twente. Het eerste jaar zullen hier naar schatting 750 hartoperaties en 850 dotterbehandelingen plaatsvinden. Dit aantal moet volgens Grandjean de komende jaren stijgen tot jaarlijks 1.000 operaties en 1.600 dotterbehandelingen. De capaciteit van de kliniek is berekend op 1.600 hartoperaties. Van de vier operatiekamers zijn er tot dusver drie ingericht en daarvan worden er slechts twee gebruikt voor hartoperaties. Ook de intensive-care staat half leeg. Dat de volledige capaciteit nu niet wordt benut, heeft te maken met de budgetten die door de zorgverzekeraar en de ziekenhuisdirectie ter beschikking zijn gesteld.

Om het aantal ingrepen te vergroten, is de medewerking van ziekenhuizen in de regio nodig. Zij zijn gewend om patiënten zoveel mogelijk naar dezelfde hartklinieken door te verwijzen. Zo deed `Almelo' vooral zaken met het ziekenhuis in Utrecht, stuurde `Hengelo' patiënten naar Zwolle en was `Winterswijk' gericht op Nijmegen. Dit automatisme, ontstaan door persoonlijke relaties tussen hartspecialisten, moet worden doorbroken. Een speciaal opgerichte stichting moet de samenwerking tussen de cardiologen in de regionale ziekenhuizen bevorderen. ,,Sommigen sturen direct al veel, bij anderen begint het te komen'', zegt Grandjean. ,,Vergelijk ons met een nieuwe supermarkt die zich naast een bestaande Albert Heijn vestigt. Die moet zich in het begin ook waarmaken.''

De gereserveerde houding waar de Twentse hartkliniek op stuit, past bij de ontstaansgeschiedenis. Halverwege de jaren negentig vond toenmalig minister Borst van Volksgezondheid dat uitbreiding van het aantal hartcentra in Nederland niet nodig was. Mede onder invloed van een grote publieksactie van de Oldenzaalse hartpatiënt G. Zurhorst, die 77.000 handtekeningen verzamelde, gaven de Tweede Kamer en minister Borst in 1997 hun fiat. Inmiddels zijn er ook in Den Haag (Leyenburg) en Leeuwarden nieuwe hartklinieken geopend.

De noodzaak van nieuwe hartcentra werd destijds betwijfeld door onder meer de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie en de zorgverzekeraars. Door uitbreiding van de bestaande capaciteit en verbeterde behandelmethoden zouden de wachtlijsten ook dalen, stelden zij. De Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie staat nu op het standpunt dat het voor de spreiding een goede zaak is dat er in Leeuwarden en Enschede hartcentra bij zijn gekomen. Over de noodzaak van een nieuwe hartkliniek in Den Haag bestaat bij de vereniging van cardio-thoracaal chirurgen nog wel twijfels.

,,De wachtlijsten bestaan nog steeds'', luidt de nuchtere reactie van chirurg Grandjean op de argumenten van critici. De wachttijden voor dotterbehandelingen en openhartoperaties verschillen per regio en kunnen oplopen tot meer dan dertig weken (openhartoperaties). De wachtlijst voor een operatie of dotterbehandeling in Enschede bedraagt vier tot vijf weken, en zal waarschijnlijk verder oplopen met de toenemende bekendheid.

Het effect van `Twente' op de wachtlijsten is pas over een paar maanden goed in te schatten. Voor Grandjean staat vast dat omliggende hartklinieken minder patiënten zullen krijgen. En omdat de Enschedese hartkliniek ook nog eens een aanzuigende werking heeft op ervaren personeelsleden van bestaande hartklinieken, is `Twente' niet altijd geliefd, weet hij. ,,Sommige centra zien Enschede nog altijd als ongewenst. Maar klinieken die minder gaan doen, moeten eerst bij zichzelf te rade gaan. De tijd dat men achterover kon leunen omdat de patiënten toch wel zouden komen, is allang voorbij. Het wordt allemaal commerciëler.''

Voorzitter L. van Herwerden van de Begeleidingscommissie Hartinterventies Nederland, het orgaan dat de wachtlijsten en verrichtingen registreert, zegt vanuit een oogpunt van regionale spreiding, wachtlijstbeperking en veilige dotterbehandeling de komst van de kliniek in Enschede toe te juichen. Wel zal de beroepsgroep de toenemende concurrentie tussen hartklinieken ,,met argusogen'' bekijken. Van Herwerden: ,,Concurrentie is goed, maar te veel concurrentie kan tot ongewenste indicatiestelling leiden. Bij een overcapaciteit ligt het risico op de loer dat er sneller dan noodzakelijk geopereerd of gedotterd wordt.''