Franse politie onthoofdt ETA

In Spanje en Frankrijk zijn gisteren zeker twintig verdachten aangehouden, onder wie twee kopstukken van de Baskische terreurbeweging ETA.

Het monster onthoofd. Vanaf gisterenmiddag toen het nieuws bekend werd heerst er een feestelijke stemming in Spanje. Mikel Antza, de 43-jarige topman van de terreurbeweging ETA, is in handen van de Franse autoriteiten.

Antza werd min of meer bij toeval aangetroffen in het landhuis in Zuid-Frankrijk – toepasselijk genoeg een mesterij van eenden voor de slacht. Het is het weekeindhuisje van de ETA-leider en zijn vrouw, Soledad Iparragire, die als leider van de moordcommando's verantwoordelijk wordt gehouden voor zeker veertien doden en tevens voor het afpersen van grote sommen geld van ondernemers. `Revolutionaire belasting' heet dat in het cynische jargon van de nationalistische terroristen.

De arrestatie is de belangrijkste sinds de Franse en de Spaanse politie in 1992 voor het eerst tot enige samenwerking kwamen. ETA had traditioneel altijd haar vluchtgebied in Frankrijk. Zeker toen dictator Franco nog leefde, maakten de autoriteiten aan de andere kant van de grens nooit veel haast met het vervolgen van de Baskische terroristen.

In 1992, met de Olympische Spelen in Barcelona en de Wereldtentoonstelling in Sevilla, veranderden de prioriteiten. Inmiddels is de ETA in Frankrijk benoemd als ,,nationaal probleem'' en is de terreurbestrijding een zaak geworden waar de nationale politiekorpsen nauw samenwerken.

Mikel Antza maakte in de jaren tachtig faam door de ontsnapping te plannen van twee ETA-terroristen uit een gevangenis. Na afloop van een muziekavondje werden zij in de geluidsboxen naar buiten gesmokkeld. Met dit soort verzetsromantiek was het echter snel gedaan toen Antza vanaf 1992 een nieuwe strategie voor de ETA uitstippelde. Die was erop gericht om de politieke partijen uiteen te spelen en met gerichte moordaanslagen op lokale politici en intellectuelen chaos en verwarring te zaaien in Baskenland zelf. Het ,,vermaatschappelijken van het lijden'' heette dat in het semi-sociologische actiejargon.

Deze sinistere campagne ging van start met de moord op een jong conservatieve raadslid van San Sebastian, Gregorio Ordoñez. De aanpak culmineerde in de ontvoering van het raadslid Mikel Ángel Blanco, die vervolgens werd afgeslacht. De brute aanslagen werden aangevuld met terreur van een lager voltage: de zogenaamd kale barroka of `straatoorlog' bestond uit jeugdbendes die bussen in brand staken en politici terroriseerden.

De strategie bleek in de jaren negentig niet zonder succes door de politieke component die er aan gegeven werd. In Baskenland wist ETA de nationalistische Baskische partij PNV handig uit te spelen tegen de niet-nationalistische partijen. In 1998 werd er zelfs een pact gesloten tussen de terreurbeweging en de PNV, de partij die reeds sinds jaar en dag de Baskische regio bestuurt. ETA zou ooit de wapens neerleggen als de PNV zich actief schaarde achter de groot-Baskische gedachte: een nieuwe natiestaat die behalve Spaans Baskenland, ook Navarra en de Frans-Baskische provincies moest beslaan.

Het pact en de geweldige ruzies die tussen PNV en niet-nationalistische partijen onstonden, konden echter niet voorkomen dat de ETA gaandeweg verzwakte. De gemiddelde omlooptijd van de terroristen werd steeds korter door de verbeterde samenwerking van de politiediensten.

Steeds jonger werd de ETA-aanhang, steeds minder ervaren en steeds dommer. Regelmatig blies een commando zichzelf op in plaats van de journalisten, kunstenaars, politici en wetenschappers die het doelwit waren. Ook maatschappelijk zat het tegen: de 11de september van 2001 maakte het toepassen van moordgeweld als politiek middel er niet populairder op.

Politiek zat het ook niet mee. Na het verbod van de politieke tak van de ETA, de partij Herri Batasuna, begon het er steeds meer op te lijken dat de PNV bezig was kiezers uit de radicale hoek weg te snoepen. Het zogenaamde plan-Ibarretxe, genoemd naar de huidige president van de Baskische regio, nam de nationalistische eisen van de ETA goeddeels over. Mede daardoor werd de speelruimte van de ETA steeds kleiner.

De arrestatie eerder dit jaar van een van de verantwoordelijken van de ETA voor het logistieke apparaat vormde de aanzet tot de arrestatiefgolf van gisteren. Dat Mikel Antza en zijn vrouw en zoontje bij elkaar werden aangetroffen in de eendenboerderij is volgens waarnemers kenmerkend voor de malaise in ETA-kringen. Twee leiders mogen zich nooit op één en dezelfde plek bevinden: een vuistregel die met voeten getreden werd.