Volg het witte konijn

In São Paulo is 's werelds grootste kunstmanifestatie geopend. Nederland wordt op de 26ste Biënnale vertegenwoordigd door kunstenares Jennifer Tee.

Het wordt de drukst bezochte kunstmanifestatie die ooit ter wereld is gehouden, voorspellen de organisatoren. Vorige week zondag, de eerste dag van de 26ste Biënnale van São Paulo, schuifelde in ieder geval al een voetbalstadion vol mensen naar binnen: ruim 20.000 bezoekers. In de financiële en artistieke Braziliaanse metropool worden er de komende drie maanden meer dan 1 miljoen verwacht.

Het aanbod aan eigentijdse kunst is zeer divers, talrijk en soms vooral ook reusachtig. Op de begane grond van het door architect Oscar Niemeyer ontworpen paviljoen leveren de kunstwerken een welhaast monumentale wedloop. In de hal heeft de Chinese kunstenaar Song Dong op de vloer van suikerzakjes, kauwgums, jampotjes en andere snoepgoed een kleurrijke wereldkaart gebouwd. De Braziliaan Ivens Machado maakte een landschap van boomstammen en daarnaast hangt – op initiatief van de Oostenrijker Leo Schatzl – een Rode Volkswagen kever te tollen die met rubberen kabels aan het plafond is bevestigd.

Het stukje Nederland op de tentoonstelling geldt als ,,het wonderschone Tee Territorium'', zoals de Belgische kunstcritica Ann Demeester het noemt in de catalogus. De ruimte is ingericht door de 31-jarige Jennifer Tee. Er staat een bos van gekleurde bamboestammen, een kroonluchter die zilveren tranen huilt, een hartvormige installatie met wapperende banieren en een reusachtige tent waaronder tijdens de tentoonstelling een aantal malen Braziliaanse dansers een optreden zullen verzorgen. Ze blazen op tropische fluitjes en declameren in het Portugees en het Engels door Tee geschreven teksten over ,,passie in limbo''.

Tee zegt met haar installaties ,,een omgeving te willen scheppen waar mensen, objecten en ruimte met elkaar worden verbonden. De bedoeling is een tijdelijk bevrijdend moment te creëren.'' De curator die Tee namens Nederland selecteerde, directeur Stijn Huijts van museum Het Domein uit Sittard, noemt haar een ontsnappingskunstenaar. ,,Net zoals gebeurt in Alice in Wonderland laat Jennifer mensen achter het witte konijn aanhollen. En vrijwel ongemerkt komen ze zo in een andere wereld terecht.''

`Beeldensmokkelaars in niemandsland', is het thema dat de Duitse curator van de Biënnale Alfons Hug heeft uitgekozen. In een ruimte van in totaal 25.000 vierkante meter tonen 135 artiesten uit 62 landen hun werk. Een aantal kunstenaars is door Hug zelf geselecteerd. Onder hen Aernout Mik (1962), die een videowerk toont van mensen die nauwgezet een voorraadhal met levensmiddelen plunderen en mollen.

Wereldwijd worden inmiddels meer dan vijftig biënnales georganiseerd. Die van São Paulo, na Venetië de oudste, trok in de vorige editie 670.000 bezoekers. Dat aantal wordt nu mogelijk verdubbeld omdat de manifestatie voor het eerst gratis is. Een cadeautje voor de inwoners van de stad die dit jaar zijn 450-jarig bestaan viert.

Een eigentijds Braziliaans streven is het voor eenieder toegankelijk maken van de beurs. Zoals president Lula met zijn `Honger Nul'-plan probeert te voorkomen dat Brazilianen honger lijden, zo wil São Paulo – een van de gewelddadigste steden ter wereld met ruim 600 sloppenwijken – bezoekers met het tonen van kunst verheffen. ,,Kunst kan zelfs van misdadigers betere mensen maken. Iedereen moet daarom toegang kunnen krijgen'', zegt de president van de Biënnale, Manoel Francisco Pires da Costa.

Nederland heeft de opening van de Biënnale met uitbundige feesten gevierd. Verreweg het grootste deel van de gasten sprak op die feestjes Limburgs dialect. In het kielzog van de museumbaas Huijts was een groot aantal provinciegenoten (,,de Brazilianen van Nederland'', aldus Huijts), vrienden van museum Het Domein en zuidelijke hoogwaardigheidsbekleders afgereisd. En in de kelder van het Biënnalepaviljoen hangt een webcam waardoor ook in het museum in Sittard de gebeurtenissen in São Paulo op de voet kunnen worden gevolgd.