Verlegen met zalige keizer

De paus verklaart morgen de laatste Habsburgse keizer zalig. In Oostenrijk zit de regerende ÖVP er wat mee in haar maag.

Dat de kleine Karel een brave jongen was, staat na het onderzoek in het kader van het pauselijke bureau voor zaligverklaringen onomstotelijk vast: een keer, zo is overgeleverd, leegde hij zijn spaarvarken omdat het huis van een eenvoudige familie in Reichenau was afgebrand. Toen hij acht was fluisterde een non namens Maria Vincentia, die naar beweerd werd gestigmatiseerd was met de wonden van Christus, dat de jongen ooit keizer zou worden – wat toen zeer onwaarschijnlijk was. De profetie kwam uit. Maar de non waarschuwde ook dat ,,de hel'' achter de knaap aanzat.

Morgen verklaart de paus hem heilig, Karel I, van 1916 tot 1918 (de laatste) keizer van Oostenrijk-Hongarije, opvolger van Frans Jozef. Het gebeuren brengt evenwel in eigen land de regerende conservatieve Oostenrijkse Volkspartij ÖVP danig in de problemen.

De voorzitter van het Oostenrijkse parlement, Andreas Khol, reist ervoor naar Rome, niet als politicus, doch ,,als katholiek'' en uit respect voor de kerk. De zaligverklaring dreigt niettemin voor de ÖVP een fiasco te worden, want Khol kwam steeds meer in het spervuur van zijn partijgenoten èn de oppositie te liggen. De fractieleider van de oppositionele SPÖ noemde de reis ,,onbegrijpelijk'' en de Groenen zijn ,,absoluut niet gelukkig''.

Het dreigt pijnlijk te worden, want de zaligverklaring van keizer Karel zorgt in verlichte kringen die de ÖVP tot haar doelgroep rekent voor onbegrip en af en toe voor hilariteit. ,,Voorzitter'' van de ,,Gebedsliga'' voor de zalige keizer is uitgerekend de aartsconservatieve bisschop van St. Pölten, Kurt Krenn, die juist deze week is afgetreden wegens het kinderpornoschandaal in zijn priesterseminarie. Met bijzonder plezier wordt in de seculiere pers ook over het ,,wonder'' geschreven dat de in 1922 gestorven keizer volgens de Vaticaanse onderzoekers in januari 1961 heeft gepleegd op een Poolse non in Brazilië. De non, die voor de Habsburgers eigenlijk ,,weinig sympathie had'', was na een halfhartige aanroeping van de zalige keizer hoog in de hemel plotsklaps van haar beenkwaal bevrijd.

Ondanks de weinig voordelige associaties met keizer Karel en Kurt Krenn, spataderen en kinderporno kan de ÖVP-top het zich echter niet veroorloven, eenvoudig weg te blijven.

Karel, die midden in de Eerste Wereldoorlog zijn oudoom Frans Jozef opvolgde, is in Oostenrijk nog altijd omstreden. Ook kritische historici erkennen dat de toen 29-jarige nieuwe keizer de wrede oorlog verafschuwde en zich, hoe stuntelig ook, inzette voor de vrede. Het verwijt dat Karel in de slag aan de Isonzo opdracht heeft gegeven, gifgas in te zetten tegen de Italianen, wordt door zijn aanhangers fel bestreden.

Na zijn gedwongen aftreden in november 1918 ondernam de monarch in elk geval twee pogingen om althans in Hongarije weer aan de macht te komen. Zijn monarchistische aanhangers in Wenen spanden zich al snel na zijn vroege dood in om Karel, die bij leven onophoudelijk de rozenkrans bad, zalig verklaard te krijgen. Het initiatief ging uit van de toen christen-sociale parlementariër Wilhelm Miklas, die later nog bondspresident werd en een van de de politieke voorvaderen van de in 1945 gestichte ÖVP.

De Habsburgers, die Oostenrijk van 1282 tot 1918 beheersten, zijn nog steeds omstreden in Wenen. Nog steeds zegt de wet dat een Habsburger Oostenrijk pas mag betreden als hij eerst formeel afziet van de troon. Van de acht kinderen van Karel zijn er nog drie in leven. Zijn oudste zoon Otto, nu 92, is Duits staatsburger en vertegenwoordigde van 1979 tot 1999 de Beierse CSU in het Europees Parlement. Hij mocht pas in 1966 voor het eerst weer in Oostenrijk komen.