Ondanks de armoe was er veel warmte

De uit Nederland geëmigreerde fotografe Ans Westra legde als eerste de armoede van de Maori's in Nieuw-Zeeland vast. Veertig jaar geleden leidden haar foto's tot een nationale rel.

,,Jammer dat ze die controverse van veertig jaar geleden weer oprakelen'', zegt fotografe Ans Westra (67), wanneer we de National Library uitwandelen waar een overzichtstentoonstelling van haar werk wordt gehouden. Ze doelt op haar serie foto's van de wasdag in een arm gezin aan de geïsoleerde oostkust van Nieuw-Zeeland, die in 1964 inzet werd van een heuse nationale rel. De foto's, die in boekvorm werden uitgegeven door het ministerie van Onderwijs, toonden teiltjes boven een houtvuur in de tuin. Kinderen liepen rond in gescheurde kleren. Hun enige goede goed hingen aan de waslijn. De Maori Women's Welfare League vond dat een ongewenst beeld en maakte stampei, waarop het boekje door het ministerie uit de scholen werd verwijderd. Westra: ,,De foto's lieten volgens de critici zien dat de Maori's niet goed voor zichzelf konden zorgen. Ik wilde echter vooral de warmte van de ouders laten zien en de mogelijkheid van kinderen om met weinig materiële dingen gelukkig te kunnen zijn.''

De foto's die Ans Westra in de jaren zestig van arme Maori-gemeenschappen op het platteland maakte golden in Nieuw-Zeeland als baanbrekend. Tot dan toe waren foto's van de Maori's heel geposeerd en bezijden de werkelijkheid. Lieftallige meisjes in strorokjes naast watervallen of geisers vonden hun weg op ansichtkaarten en in toeristenfolders.

Conservator Luit Bieringa, voormalig directeur van de National Art Gallery en net als Westra een Nederlandse immigrant, laat de expositie volgend jaar door Nieuw-Zeeland reizen en hoopt deze in 2006 naar Westra's geboortestad Leiden te exporteren.

,,Ook Nederlanders waren hier vreemde eenden in de bijt'', zegt hij. ,,Daarom waren ze wat toleranter tegenover anderen. Voor hen was de Maori-cultuur iets bijzonders, terwijl de Maori's voor de andere blanken hier een weinig aantrekkelijke realiteit van alledag vormden.''

Bieringa verzon de titel voor de expositie, Handboek – in het Nederlands. ,,De naam illustreert Westra's positie als niet-Nieuw-Zeelander, maar is ook voor Engelstaligen volstrekt begrijpelijk.''

In de jaren vijftig en zestig trokken de Maori's massaal van het platteland naar de steden. Daar werkten de mannen in slachthuizen en de industrie. Die economische transformatie zou in volledige integratie moeten uitmonden, meende de overheid.

De Maori-leiders leken dat doel ook na te streven, maar veertig jaar later blijkt het tegendeel waar te zijn. De Maori's houden tegenwoordig assertief vast aan hun eigen cultuur en taal. Wanneer ze in de grote stad wonen is hun band met het platteland waar hun stam vandaan komt van emotioneel belang gebleven. In het veel liberalere klimaat van nu hebben de Maori's bovendien aanzienlijke politieke macht verworven.

Wie nu naar Westra's vroege werk kijkt, vraagt zich af waarop die toenmalige verwachting van volledige integratie was gebaseerd. Bieringa: ,,Ans Westra liet toen al zien dat de Maori's ingrediënten van de blanke immigratiecultuur op hun eigen manier toepasten. Onderdelen als muziek en religie werden door hen overgenomen, maar op een eigen manier geïnterpreteerd. Wanneer Westra religieuze ceremonies fotografeerde, zie je dat de Maori's christelijke gebruiken met eigen rituelen vermengden. De Maori's dansen en maken muziek op een wijze die hun groepsbesef versterkt.'' Hij wijst vervolgens op een foto van kinderen die popmusici imiteren met eigengemaakte instrumenten.

Naast Maori-afbeeldingen maakte Westra ook intieme foto's van krantenjongens, fabrieksarbeiders, prostituees en bendes van motorfietsers. Ze nodigen uit tot een glimlach van herkenning, traan en lach.

,,Als ik werk zien mensen me vaak niet. Ik fotografeer snel, met een Rolleiflex voor mijn buik. Ik zie er niet als fotograaf uit. Jarenlang werkte ik voor een Maori-tijdschrift. Daarom kon ik vaak van nabij foto's nemen, ook tijdens belangrijke ceremonies. Al vragen de oudere leiders zich soms wel af wat dat blanke meisje daar moest.''

De tentoonstelling `Handboek: Ans Westra Photographs' is t/m 21 november te zien in de National Library, Molesworth Street, Wellington, Nieuw-Zeeland