Lange Mars brengt boeren moderne kunst

De culturele elite van China concentreert zich steeds meer op het buitenland. Op de biennale van Shanghai wordt dit jaar geen kunst verboden.

,,Wat denkt u, ben ik zo op de goede weg?' vraagt schilder Chen Xiangdong, terwijl hij een schilderij toont waarop westerse engeltjes door het raam proberen binnen te gluren bij een traditionele Chinese bruiloft.

Sinds hij een maand geleden naar Shanghai kwam, is hij heel ander werk gaan maken dan toen hij nog docent was aan de kunstacademie van een arme Chinese provinciehoofdstad. Hij schildert niet langer minutieuze familieportretten in opdracht. Hij probeert nu in de smaak te vallen bij de groeiende groep liefhebbers van moderne kunst in Shanghai. ,,Ik denk dat ik dit werk eerder aan buitenlanders dan aan Chinezen verkoop', zegt Chen, die zonder enige vorm van overheidssteun probeert om te overleven in Shanghai. ,,Ik heb gehoord dat veel buitenlandse overheden hun kunstenaars steunen en dat grote bedrijven een budget hebben voor de aankoop van moderne kunst. Dat is bij ons nog ondenkbaar.'

Chen werkt in een atelier zonder ramen. Het is gevestigd in een donker en uitgewoond fabriekspand, dat is uitgegroeid tot het belangrijkste centrum van moderne kunst in Shanghai. De oude drukkerijtjes worden langzamerhand verdrongen door galeriehouders en kunstenaars uit binnen- en buitenland die zich in het pand vestigen.

Zo is er de Italiaan Davide Quadrio, die er een grote galerie heeft en die vooral werkt met kunstenaars die zich aan de rand van het officiële kunstcircuit van Shanghai bevinden. Met het door hem ruim vijf jaar geleden opgerichte BizArt organiseert hij een serie activiteiten die tegelijk plaatsvinden met de biennale, het belangrijkste evenement op het gebied van de moderne kunst in Shanghai.

De biennale, die sinds 1996 in Shanghai wordt gehouden, kwam aanvankelijk vooral in de publiciteit door alles wat er níet was toegestaan. Zoals het werk van de Chinese kunstenaar Zhu Yu, die zich in 2000 liet fotograferen terwijl hij een maaltijd tot zich nam die bestond uit een glas jus d'orange, een salade en een menselijk embryo. Toen hij die foto's wilde tentoonstellen op de biennale, weigerde de organisatie dat.

Van controverse rond de biennale lijkt dit jaar geen sprake. De tentoonstelling, die als thema `technieken van het zichtbare' meekreeg en die tot eind november in Shanghai te zien is, handelt vooral over de relatie tussen kunst en de media, en over de rol die moderne technologie speelt in het creëren en overbrengen van beelden.

De deelnemende kunstenaars zijn geselecteerd door een groep van curatoren, waaronder de in Nederland werkzame Sebastian Lopez. Lopez, die ook het filmprogramma samenstelde, zegt niet gestuit te zijn op enige belemmering van Chinese kant. ,,We vertonen ook films uit de jaren zestig van Yoko Ono. Dat materiaal zou omstreden kunnen zijn, maar we gaan het gewoon vertonen', aldus Lopez tijdens de opening deze week.

De biennale is vooral interessant om de grote verscheidenheid aan Chinees werk dat er naast een respectabele selectie van buitenlandse kunst te zien is. Zo zijn er opvallende fotoportretten van de in Peking wonende Liu Zheng, die westerlingen afbeeldt die onder het as en het bloed zitten. Hij wil daarmee commentaar leveren op de beelden van de slachtoffers van de aanslagen in Amerika op 11 september 2001, beelden die de ramp een zeker esthetisch en onwerkelijk aspect lijken te geven.

Van een heel andere orde zijn de talrijke papierknipsels van de hand van Chinese boeren uit de arme provincie Shaanxi. Zij vormen een onderdeel van het Lange Mars-project van curator en initiator Lu Jie. Daarbij volgen Chinese kunstenaars het traject van Mao's beroemde Lange Mars uit de jaren dertig, om de mensen langs de route in contact te brengen met moderne kunst, iets waar de meeste Chinezen buiten de grote steden nooit mee in aanraking komen.

De uitwisseling is wederzijds: de bewoners laten de kunstenaars ook zien wat zij zelf maken, en in het district Yanchuan zijn dat vooral papierknipsels. Aan de muur hangen foto's van de makers in hun omgeving naast de vaak intrigerende knipsels. De foto's zijn zeker zo interessant als de knipsels zelf. Daarmee komt er een wereld het museum binnen die eindeloos ver verwijderd is van die van de nieuwe, internationaal georiënteerde culturele elite van China.

Rectificatie / Gerectificeerd

Foto biënnale Shanghai

De naam van de maker van de foto bij het artikel Lange mars brengt boeren moderne kunst (2 oktober, pagina 9) over de biënnale van Shanghai ontbrak. De fotograaf is Aart Kooij.