Helden van een omstreden missie

Drie Amerikaanse ex-militairen hijsen zich voor de camera in het uniform, noemen hun naam en legeronderdeel en de datum van hun verwonding. Eerder hebben ze in hun alledaagse kleding verteld over hun leven. De dorpsjongen meldde zich uit verveling bij het leger nadat al zijn vrienden voor een studie naar de stad waren vertrokken. De reservist beschouwde de dienst meer als een maandelijks verzetje – tot hij ineens werd uitgezonden. Vanuit Irak sprak hij vol trots bandjes in en stuurde die naar zijn vrouw. De monteur was getrouwd met het leger. Hij stelde er een eer in kapotte legervoertuigen op te lappen en richting Bagdad te krijgen. Bij allen prijkt op de borst het Purple Heart-insigne, dat hun de heldenstatus verleent.

Roel van Broekhoven vond de helden in het fotoboek Purple Hearts, Back from Iraq van Nina Berman en bracht ze tot leven. We leren ze kennen met hun moeder, kind of vrouw. We zien ze op de foto, krijgshaftig en zelfverzekerd met hun maten voor een tank. Of in de straten van Bagdad, het machinegeweer in de aanslag. De dorpsjongen vertelt rustig over de onbeschrijflijke doodsangst die permanent heerste: ,,Óf jij pakt ze, óf je wordt gepakt.'' Over de geluiden tijdens nachtelijke patrouilles: gegil van mensen in doodsangst, gezang uit een moskee. Overdag de kogels die om je oren floten. En dan de verhalen van het fatale moment: door een mortierinslag, een primitieve bom of een bij het ruimen ontplofte mijn. Twee vertellen in detail wat er gebeurde voor ze buiten bewustzijn raakten. De dorpsjongen verloor een been en raakte blind. De romp van de monteur werd opengereten door een mortierinslag die zijn beste vriend het leven kostte. De vrouw van de reservist doet het woord, want haar man kan nauwelijks nog praten nadat een granaatscherf zijn helm heeft doorboord.

De sobere stijl van deze indrukwekkende film onderstreept het isolement waarin de slachtoffers geraakten. Het leven wordt onderverdeeld in vóór en na de klap. In de gewone Amerikaanse gezinnen keerden andere, getraumatiseerde mannen terug. De glorie waarmee ze in Irak de vrijheid meenden te bevechten is verdampt. Terwijl ze dachten als helden te worden vereerd, voelen ze zich door leger en publiek met de nek aangekeken. Deze film toont hoe bitter de gewonden uit de inmiddels omstreden oorlog zijn. De dorpsjongen zou het liefst Irak tot één grote woestijn bombarderen. Ook de reservist zou zó teruggaan om wraak te nemen. Alleen de monteur verloor in Irak behalve zijn maat ook het geloof in deze militaire missie.

Tegenlicht. Purple Hearts: oorlogsverhalen uit Irak. VPRO, Ned 3. 21.00-21.55u.