De `katholieke fatwa' voorbij

Voor de tweede keer sinds hun verrassende stembuszege van maart trekken de Spaanse socialisten internationaal de aandacht. Eerst was er de militaire terugtrekking uit Irak, gisteren het homohuwelijk.

Feest op de Plaza de Chueca, bruisend middelpunt van de gelijknamige Madrileense `homowijk'. Gisteravond werd een overwinning gevierd die menigeen nog geen half jaar geleden voor onmogelijk had gehouden: Spanje krijgt zijn homohuwelijk. En dus gaven toespraken van vertegenwoordigers van homo-organisaties en politici de aanzet voor een extra feestelijke sfeer.

Carmen (52) en Maria (38) zijn speciaal voor deze gelegenheid op de motor naar Chueca gekomen om de nieuwe wetgeving te vieren. Als het even mee zit trouwen ze zelf volgend jaar. ,,Voor zaken als pensioenen en verzekeringen'', verklaart Maria. De nieuwe wet heeft ook een symbolische kant, vindt Carmen. ,,Het is een kwestie van respect. Chueca is toch een beetje een getto waar je op een beetje vertrouwde manier met elkaar kan omgaan. Dat moet in de toekomst ook elders mogelijk zijn.''

Trouwen: hij sluit het niet uit in de toekomst, zegt Jaime (25) en slaat verliefd zijn arm om José (19). Die sluit een huwelijk uit. ,,Vanwege de kerk en de familie. Mijn moeder zou het waarschijnlijk nog wel accepteren, maar mijn vader en mijn broer? Vergeet het maar.''

Met een hoofdstedelijke Gay Pride die de laatste jaren door vele honderdduizenden wordt bezocht, is homoseksualiteit in Spanje in versneld tempo uit de taboesfeer gekomen. Maar het Spaanse homohuwelijk, na België en Nederland de derde wereldpremière, leek nog verre toekomstmuziek onder de conservatieve regeringen van de afgelopen acht jaar.

De plotselinge overwinning van de socialistische partij bij de verkiezingen van maart veranderde de zaken echter radicaal. Na het terugtrekken van de Spaanse troepen uit Irak is het homohuwelijk de tweede verkiezingsbelofte, waarmee de nieuwe premier José Luis Rodríguez Zapatero internationaal de aandacht trekt.

Volgens de tellingen staan zo'n duizend paren in de startblokken als in januari de eerste huwelijken gesloten kunnen worden. Samenlevingscontracten, die binnen een beperkt aantal autonome regio's vergaande rechten aan homoseksuele paren geven, zijn reeds enige tijd mogelijk. Op dit moment zijn er zo'n 14.000 paren geregistreerd.

Het wetsvoorstel dat gisteren door het kabinet werd aangenomen maakt dat de sekse van de partners niet langer van belang is voor het sluiten van het huwelijk, noch voor de gevolgen ervan. In een klap zijn alle verschillen met het heterohuwelijk opgeheven. Scheiding, pensioenen, erfrecht, het verkrijgen van een verblijfsvergunning en de Spaanse nationaliteit, werkvergunningen en verzekeringskwesties worden in het homohuwelijk gelijk berecht.

Spanje streeft zelfs Nederland voorbij, zo wordt in linkse kring niet zonder enige trots geconstateerd. Want de logische consequentie van de gelijkberechtiging is ook adoptie. En niet alleen van kinderen in eigen land, maar ook van kinderen uit het buitenland.

Niet alleen voor `katholieke' buurnaties als Italië en Frankrijk, waar de gelijkberechting van homoseksuelen nog altijd verzandt in verhit debat, krijgen met Spanje plotseling een voorbeeld. Maar ook voor heel Latijns-Amerika, waar Spanje als Madre Patria toch nog altijd geldt als een cultureel referentiepunt. ,,Mijn vrienden thuis konden tot nu toe het homohuwelijk nog afdoen met iets uit Holland, een superliberaal land waar toch alles mag'', aldus een Mexicaanse homo, ,,Maar nu het ook in Spanje kan, zal er toch anders tegen aangekeken worden.''

In kerkelijke kring heerst verbeten woede. De hardliners onder de Spaanse bisschoppen hebben de socialistische regering reeds van ,,antichristelijk laïcisme'' beschuldigd, vrij vertaald een enkele reis vagevuur. Katholieke parlementariërs zijn opgeroepen tegen te stemmen. Juan Antonio Martínez Camino, secretaris van de Spaanse bisschoppenconferentie, verklaarde dat de kerk ,,niets persoonlijks'' heeft tegen homoseksuelen. ,,Maar het is onjuist dat de vereniging van een man met een andere man een huwelijk genoemd kan worden. En als de wet dat zegt, dan is dat valsemunterij en het verspreiden van een virus, het verspreiden van een leugen die zijn gevolgen zal hebben.''

Een ,,katholieke fatwa'', zo luidde de reactie in homokringen. Spanje's bekendste homopoliticus, de socialist Pedro Zerolo, herinnerde de kerkvaders er fijntjes aan de kardinale inzegening van het recente huwelijk van de eerder gescheiden Letizia Ortiz met Spanje's kroonprins Felipe. De bisschoppen verklaarden toen dat een burgerlijk huwelijk toch geen waarde had voor de kerk en de ontbinding ervan evenmin. ,,Kennelijk bestaat voor de kerk de burgerlijke wetgeving in bepaalde gevallen wel en in andere niet'', aldus Zerolo, die prompt een flinke doos met verzoeken tot uitschrijving op de stoep van de hoofdstedelijke kathedraal deponeerde.

Van de twee Spanje's lijkt het vooruitstrevende deel aan de winnende hand en heeft de kerk het nakijken. De behoudende Partido Popular had mede onder invloed van de uiterst conservatieve beweging Opus Dei twee regeringsperiodes lang het homohuwelijk met succes tegengehouden. Maar de partij presenteerde deze week op de valreep een alternatief voorstel met een burgerrechtelijk erkenning van de homoseksuele samenlevingsvorm. Daarbij wordt de term huwelijk zorgvuldig vermeden, maar met uitzondering van adoptie zijn alle rechten toegekend. Een koerscorrectie die bedoeld lijkt om de vele kiezers in het midden die waren gevlucht voor de zeer conservatieve politiek van de laatste jaren, weer terug te winnen.

Adoptie blijft het hete hangijzer. Geen tertulia, zoals hier de praatprogramma's heten, of de voor- en tegenstanders vlogen elkaar de afgelopen dagen oorverdovend in de haren. Met als centrale vraag of het de belangen van de kinderen wel dient. Premier Zapatero hield evenwel voet bij stuk. De nieuwe wet is niet gemaakt om homoparen kinderen te laten adopteren, zo verklaarde de minister-president, maar om hen gelijke rechten te geven.