Archeologie is onderdeel van veranderende maatschappij

Het artikel van Frans Theuws en Ronald van Raak, waarin archeologen voor loodgieters worden uitgemaakt (NRC Handelsblad, 27 september), mist op enkele punten de achterliggende realiteit. De auteurs beweren allereerst dat publieke aanbesteders (gemeenten) alleen opgraven op plaatsen waar toevallig veel geld beschikbaar is en dat gemeenten niet voor `kwaliteit', maar voor `goedkoop' kiezen. Dit is echter voor veel gemeenten een onjuiste bewering: daar waar een archeologisch onderzoek noodzakelijk is, voorzien de in 1992 op Malta gemaakte Europese afspraken juist in de financiering van die kwaliteit. Indien het gemeentelijk archeologiebeleid, het Programma van Eisen en de onderzoeksagenda in orde zijn en goed op elkaar afgestemd zijn, kan de kwaliteit bijna als gegarandeerd beschouwd worden. Als onderzoek om inhoudelijke redenen overbodig is, moet een opgraving helemaal niet uitgevoerd worden, ook niet als er toevallig geld beschikbaar is.

Voorts wordt door Theuws en Van Raak beweerd dat de Programma's van Eisen (PvE), de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) en de Nationale OnderzoeksAgenda (NOA) zéér zwakke instrumenten zijn om kwalitatief goed onderzoek te garanderen. Niets is echter minder waar, indien de geboden instrumenten goed gehanteerd worden. Frappant detail in deze is dat bovengenoemde instrumenten door de beroepsgroep zelf zijn voorgedragen en ingevuld. Ook universitair archeologen maken daar deel van uit.

Feit is derhalve dat een groot deel van de archeologische wereld veel te laat heeft gereageerd op de veranderende omstandigheden. Hebben de universiteiten de `Malta'-boot dan gemist? Niet helemaal, getuige het feit dat vele universiteiten zoals ook de UvA waarvoor Frans Theuws werkt hun eigen opgravingsbedrijf hebben. De rapporten van deze bedrijven zijn, net als die van andere commerciële bedrijven, zeer bruikbaar voor verder en synthetiserend onderzoek. En als dat niet zo is, ligt dat veelal aan het gebrekkige PvE en de achterliggende (lokale) onderzoeksagenda. Ik krijg echter eerder het idee dat het niet de wetenschappelijke kwaliteit, maar de wetenschappelijke vrijheid is die gemist wordt in het nieuwe `Malta'-bestel. En dat is natuurlijk jammer, maar we moeten ons wel realiseren dat archeologie onderdeel is van een zich veranderende maatschappij. Gelukkig maakt archeologie daar deel van uit!