`Wíj hebben dat meisje niet gedood'

Een meisje van drie wordt dood in de kofferbak van een auto gevonden en Jeugdzorg krijgt de schuld van de gruweldaad.

De Kinderbescherming vindt dat niet redelijk.

Sigrid van de Poel, vestigingsmanager van de Raad voor de Kinderbescherming in Haarlem, kreeg de afgelopen week soms bijna het gevoel alsof het de hulpverleners waren die de driejarige Savanna hadden gedood. ,,Iedereen heeft het over wat de instanties fout hebben gedaan, niemand praat over ouders die dit soort dingen doen.'' Ze pakt de Telegraaf van dinsdag erbij en leest de kop op de voorpagina voor: Per jaar 24 kinderen doodgeslagen onder toezicht Jeugdzorg. Ze zegt: ,,Hoe zo `onder toezicht van Jeugdzorg'? Stonden ze erbij en keken ze ernaar?''

Sigrid van de Poel denkt er wel eens over om een forum te organiseren met een cultureel antropoloog en een filosoof, over de vraag waarom het in Nederland ,,zo aantrekkelijk'' wordt gevonden om over het falen van instellingen te praten, en nooit over het falen van ouders. ,,Waarom ouders hun kinderen doden – daar wordt weinig over geschreven.''

Vorige week, in de nacht van maandag op dinsdag, werd Savanna dood in de kofferbak van een auto gevonden. Haar moeder en de vriend van haar moeder, die in de auto zaten, werden gearresteerd. In de dagen daarna zeiden de buren van de moeder, in Alphen aan den Rijn, dat ze hadden gezien en gehoord dat het meisje werd mishandeld. Ze hadden een paar keer de politie gebeld. Maar met de klachten, zeiden de buren, was niets gedaan. Bureau Jeugdzorg Noord-Holland, waar Savanna onder toezicht stond, zei dat dat niet waar was. De moeder was behandeld, Savanna was een tijd uit huis geplaatst geweest, de hulpverlening was na de klachten van de buren intensiever geworden. Jeugdzorg kondigde een onderzoek aan: waar was het dan toch fout gegaan?

Maar hoofdinspecteur Joke de Vries van Inspectie Jeugdzorg zei daarna in het NOS Journaal dat de samenwerking tussen de verschillende instanties in de jeugdzorg niet goed functioneerde. De Amsterdamse psychiater Van Dantzig zei dat Jeugdzorg nog in de Middeleeuwen verkeerde. En staatssecretaris Ross van Volksgezondheid liet afgelopen dinsdag weten dat ze het onderzoek dat Jeugdzorg nu zelf doet, onvoldoende vindt. Ze vindt dat mensen van buiten moeten beoordelen wat er is fout gegaan.

De Raad voor de Kinderbescherming in Haarlem adviseerde twee jaar geleden de kinderrechter om Savanna onder toezicht te stellen en uit huis te plaatsen. Daarna ging het zoals het in dit soort gevallen altijd gaat. Het toezicht ging naar Jeugdzorg, en die besloot na verloop van tijd, zonder tussenkomst van de Raad en de kinderrechter, om Savanna weer naar haar moeder terug te laten gaan.

Sigrid van de Poel zegt niet dat Jeugdzorg bij Savanna en haar moeder geen fouten heeft gemaakt. Ze wil alleen de beschuldigingen relativeren. Ze pakt het jaarverslag van de Raad over 2003 en citeert: voor 6.358 minderjarigen werd de kinderrechter om een beschermingsmaatregel verzocht – onder toezichtstelling, ontheffing of ontzetting uit de ouderlijke macht. ,,Dat is niets vergeleken met het aantal kinderen waarvan wordt aangenomen dat ze het moeilijk hebben. Dat zijn er drie- tot vierhonderdduizend.'' Er zijn, zegt ze, veel ouders die erg slecht zijn voor hun kinderen. En het is, vindt ze, een groot deel van die ouders zelf aan te rekenen. ,,Mensen hebben geen idee wat wij elke dag weer aan ellende aantreffen.''

Maar het is onmogelijk om bij alle slechte ouders de kinderen weg te halen, zegt Van de Poel ,,Er zijn weinig alternatieven. Van tehuizen word je ook niet blij. Lang niet alle kinderen zijn in een pleeggezin te hanteren. En het blijft een trauma voor een kind, als het niet door de eigen ouders kan worden opgevoed. In Nederland overheerst daarbij ook het idee dat het eigen gezin toch de beste plaats is om op te groeien.''

En is dat ook zo?

,,Niet altijd. Ik zou willen dat er meer over alternatieven voor gezinnen werd nagedacht. Maar dat is lastig, het gezin wordt in Nederland gezien als de hoeksteen.''

Totdat er in een gezin een kind wordt gedood.

,,Ja, dan hadden de instanties dat vóór moeten zijn. Maar niemand denkt erover na hoe dat dan zou moeten. Je krijgt een Big Brother-samenleving: één keer een fout gemaakt, nooit meer je kind mogen opvoeden.''

Dan was Savanna als baby al bij haar moeder weggehaald.

,,Ja. En dat lijkt achteraf heel redelijk. Maar als je het altijd zo zou aanpakken, krijg je nog veel meer woedende buren. Dat wordt niet geaccepteerd in Nederland. De moeder van Savanna was behandeld, Jeugdzorg had vastgesteld dat het beter met haar ging, het zag er allemaal goed uit. Had ze dan haar kind niet meer mogen terugkrijgen? Je moet ook geloven in het effect van behandeling, de mogelijkheid van mensen om zich te ontwikkelen.''

Per jaar sterven er in Nederland ongeveer 50 kinderen door mishandeling. Het lichaam van Savanna werd bij toeval ontdekt. Hoeveel kinderen worden gedood zonder dat iemand het weet?

,,Niet veel. Een baby die nog niet geregistreerd is kun je nog wel laten verdwijnen. En dat zal ook echt wel gebeuren. Maar een kind van drie? Dat wordt heel moeilijk. En dat komt door alle instanties. Er zal op een gegeven moment toch gevraagd worden waar dat kind is.''