Troost voor kalende mannen

Op Harvard University zijn afgelopen nacht de jaarlijkse Ig Nobel-prijzen voor vrolijke wetenschap uitgereikt. De Nederlandse oud-winnaar Kees Moeliker doet verslag.

De papieren vliegtuigjes vlogen me weer om de oren in het met 1.200 toeschouwers volgepakte Sanders Theatre van Harvard University in het Amerikaanse Cambridge, waar gisteren voor de 14de keer de jaarlijkse Ig Nobel-prijzen werden uitgereikt aan onderzoekers wier prestaties ,,mensen eerst laten lachen en daarna aan het denken zetten''.

,,Wat men erover denkt, moet iedereen voor zichzelf uitmaken'', zegt Marc Abrahams (48), geestelijk vader van de Igs en ceremoniemeester van de avond. Hij selecteerde samen met zijn `Ig Nobel Board of Governors' uit ruim 5.000 voordrachten tien prijswinnaars in min of meer dezelfde categorieën als de serieuzere Nobelprijzen, die vanaf volgende week in Stockholm bekendgemaakt worden. Tekenend voor het gewicht en de populariteit van de tegenhanger uit Harvard is het feit dat echte Nobelprijswinnaars de Ig Nobel-prijzen (elk jaar een verrassend knutselwerkje en een oorkonde) fysiek overhandigen.

De geneeskundeprijs ging naar Steven Stack en James Grundlach (VS) voor hun alarmerende studie naar The Effect of Country Music on Suicide. Natuurlijk! Wie pakt er geen touw en zoekt onmiddellijk een haak in het plafond wanneer je die naargeestige teksten over huwelijkse ontrouw, alcoholmisbruik en hopeloosheid aanhoort? De conclusie liegt er niet om: hoe meer radiozendtijd voor countrymuziek, des te hoger het aantal zelfmoorden onder blanke Amerikanen. Zwarte Amerikanen hebben een andere muziekkeus en zijn wat agressie betreft meer extern gericht, aldus de twee vooraanstaande wetenschappers in hun doorwrochte publicatie.

De prijs voor de natuurkunde werd uitgereikt aan Ramesh Balasubramaniam en Michael Turvey (Canada en VS) voor het ontrafelen van de dynamiek van het hoelahoepen zoals gepubliceerd in het zeker niet lichtvoetige Biological Cybernetics. Bij het hoelahoepen in zijn oervorm, waarbij de hoepel rond het middel horizontaal-draaiend in evenwicht wordt gehouden, blijken gelijktijdige oscillerende bewegingen van de heupen, knieën en enkels een sleutelrol te spelen. Gelukkig is dat nu voor eens en altijd duidelijk.

Donald J. Smith (VS) kreeg de engineering-prijs voor zijn gepatenteerde methode om gedeeltelijke kaalhoofdigheid met het nog schaars aanwezige eigen haar listig te verbergen. Het haar wordt daarbij in drie gelijke delen verdeeld (zie afbeelding) die vervolgens opeenvolgend in drie lagen over het kale deel van de schedel worden gekamd. De laatste laag kan naar eigen smaak worden gemodelleerd. ,,Beginnen met het achterhoofdhaar is essentieel, evenals het gebruik van haarlak'', aldus de kleinzoon van Smith, die de prijs in ontvangst nam. Kalende Achterpaginalezers hebben ontheffing van de patenthouders en mogen de `kam over'-methode uitproberen. Foto's met het resultaat graag naar achterpagina@nrc.nl.

De vredesprijs – de onbetwiste klapper van de avond – ging naar de uitvinder van karaoke, de Japanner Daisuke Inoue, die ,,de mensheid een volstrekt nieuwe manier verschafte om elkaar te tolereren''. De winnaar werd toegezongen door een struise blondine en drie Nobelprijswinnaars met de karaoke-versie van `Can't take my eyes off of you'. Inoue, die nooit erkenning voor zijn uitvinding kreeg en ook het grote geld aan zich voorbij zag gaan, kreeg van het publiek in Harvard een langdurige staande ovatie.

Biologen lieten zich ook dit jaar weer van hun beste kant zien met origineel en verrassend onderzoek. Lawrence Dill, Robert Batty, Magnus Whalberg en Hakan Westerberg, uit respectievelijk Canada, Schotland, Denemarken en Zweden, werden gelauwerd op basis van twee publicaties die – onafhankelijk van elkaar – aantonen dat haringen communiceren via het laten van winden. Whalberg vertrouwde mij toe dat zij in eerste instantie geheim onderzoek deden naar de bron van vreemde onderwatergeluiden in Zweedse territoriale wateren die altijd aan (Russische) onderzeeërs waren toegeschreven. Het bleek om haringen te gaan die massaal gas via de anale opening lieten ontsnappen. ,,Wij deden een belangwekkende ontdekking en de Zweedse Marine haalde opgelucht adem'', aldus de kersverse Ig Nobel-prijswinnaar Magnus Whalberg.

Marc Abrahams beëindigde de avond met de traditionele en veelzeggende woorden: ,,If you didn't win an Ig Nobel prize tonight – and especially if you did – better luck next year.''

Zie ook: www.improbable.com