Pokerspel van Poetin rond klimaatverdrag

Niemand begreep er iets van. Waarom heeft de Russische president Vladimir Poetin toch zo lang geaarzeld over ratificatie van het Kyoto-protocol? Rusland, zo leek het, werd er alleen maar beter van om mee te doen aan het internationale klimaatverdrag, met afspraken over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Pas gisteren besloot de regering `Kyoto' definitief te steunen. Ratificatie door de Doema, het Russische parlement, lijkt nog slechts een formaliteit.

Kyoto legt het huidige Rusland geen enkele verplichting op. Integendeel, door de economische crisis in de jaren '90 is de uitstoot van broeikasgassen in Rusland enorm gedaald. Het land zal nooit zoveel kooldioxide uitstoten als waarop het volgens Kyoto – dat 1990 als ijkjaar gebruikt – recht heeft. Dat betekent dat Rusland een groot deel van de overblijvende `rechten' te gelde kan maken via zogeheten emissiehandel, dus door die te verkopen aan landen die niet aan hun verplichtingen voldoen.

Vanwaar dan toch die Russische twijfel? In het Kremlin lopen de meningen nogal uiteen. Nog maar kort geleden wees Andrej Illarionov, Poetins belangrijkste economische adviseur, in een rapport op de vele gevaren. Omdat de Verenigde Staten niet meedoen, betoogde Illarionov, valt er voor Rusland weinig aan te verdienen.

Yuri Izrael, hoofd van het instituut voor klimaat en ecologie van de Russische Academie van Wetenschappen, becijferde de inkomsten op maximaal 400 miljoen euro. Als daarentegen de Russische economie in een stroomversnelling zou komen, bestaat volgens Illarionov het risico dat Kyoto zelfs nadelig voor Rusland uitpakt.

Bovendien vereist naleving van Kyoto internationale controle, en dat soort bemoeienis met binnenlandse aangelegenheden is volgens Illarionov ongewenst.

Maar steeds als dergelijke kritiek de kop opstak, was er wel weer een minister of een andere adviseur die vond dat Kyoto zo gek nog niet was en dat het slechts een kwestie van tijd was, voordat tot ratificatie zou worden besloten.

Zo heeft Rusland zich uiteindelijk in een machtige positie gemanoeuvreerd. Toen de Amerikaanse president George W. Bush het Kyoto-protocol kort na zijn aantreden in 2001 afwees, was duidelijk dat het zonder Russische steun niet van kracht zou worden. Daarvoor moeten namelijk minimaal 55 landen die samen verantwoordelijk zijn voor 55 procent van de totale uitstoot van broeikasgassen, het protocol ratificeren. De Europese Unie (verantwoordelijk voor 24 procent), die gebrand is op inwerkingtreding van Kyoto, had de 17 procent van Rusland dus absoluut nodig.

Daarmee is Kyoto een troef geworden in het pokerspel met de Europese Unie. En Rusland heeft zijn troef lang achter de hand gehouden. Europa heeft al lang gemerkt dat de Kyoto-doelstellingen niet haalbaar zijn zonder elders emissierechten in te kopen. Door de Russische vertraging lijkt de prijs van de emissierechten te zijn gestegen – althans voor de korte termijn. Daarnaast wist Moskou de EU zover te krijgen een Russisch lidmaatschap van de WTO, de Wereldhandelsorganisatie, te steunen.

Zonder Rusland was Kyoto in de prullenmand beland. Mét Rusland zal het weliswaar in werking treden, maar is het de vraag of het klimaat er iets mee opschiet. De Europese Unie koopt Russische emissierechten en hoeft zelf nauwelijks iets te doen. Er komt een ongecontroleerde geldstroom op gang naar Rusland, waarmee het land zijn economie een flinke impuls kan geven, met alle gevolgen van dien voor de uitstoot van kooldioxide. Vervolgens loopt Kyoto in 2012 af, en wie dan leeft, die dan zorgt.