IJskoude feestjes

Popartiesten zijn achter de schermen heel anders dan op de planken. Dat blijkt uit een Antwerpse fototentoonstelling over The Rolling Stones, envooral uit een dvd over Marvin Gaye.

Er bestaat een foto van The Rolling Stones samen met The Ronettes. Je ziet ze op de rug, zich verdringend voor een deur. De deur geeft toegang tot het toneel. De Stones en Ronettes kijken naar wat andere muzikanten op het podium aan het doen zijn. De foto werd genomen tijdens een tournee door Engeland in 1964, toen de Stones het voorprogramma waren van The Ronettes. De muzikanten op het toneel zijn het voor-voorprogramma.

Het beeld is veelzeggend, en niet alleen omdat bassist Bill Wyman zijn hand op de bil van een van de Ronettes houdt, en daarmee zijn latere reputatie als vrouwensnaaier aankondigt. Maar vooral omdat de foto de verwachtingsvolle spanning laat zien die de gemiddelde muzikant bevangt als hij nog achter staat – achter het podium, achter het voetlicht, `backstage'. Jagger, Richards, Watts, Jones, Wyman, Ronnie en de andere twee Ronettes, ze reikhalzen naar het podium. Ze peilen de sfeer in de zaal, het publiek, de meisjes. Straks staan ze daar zelf.

Die deur is meer dan de grens tussen voor en achter het podium, hij is ook het verschil tussen privé en publiek, tussen chaos en glamour.

Bij het concert dat The Rolling Stones vorig jaar in Vredenburg gaven was het contrast zelfs duidelijk uit de zaal. Wie een stoel nam aan de zijkant boven het toneel, zag de muzikanten zich tussen nummers door `backstage' begeven, dat hier niet meer was dan een smalle kast over de lengte van het podium, vol kleren en rommel. Hier werd Jagger afgedroogd en opgepept door een paar kleedsters en kwam Ron Wood af en toe uitblazen met een sigaret.

`Backstage' betekent in de popmuziek inmiddels zowel letterlijk als figuurlijk `achter de schermen'. Wie aankondigt dat een film of foto's het leven backstage laten zien, suggereert een blik op de artiest zoals hij privé is – vandaar de aantrekkingskracht van backstage-films als Don't Look Back (Bob Dylan onderweg) en Truth Or Dare (over Madonna).

In het Fotomuseum in Antwerpen is op dit moment een verzameling foto's te zien van The Rolling Stones achter de schermen in 1975, tijdens een Amerikaanse tournee. Ze werden gemaakt door fotograaf Christopher Simon Sykes. Deze Sykes was destijds vooral bekend om zijn foto's van Engelse landhuizen. De Stones vroegen hem omdat ze hoopten op een frisse blik op het leven on the road. Drie maanden reisde Sykes mee in het Stones-vliegtuig Starship. Hij was erbij als ze hun make-up opgebracht kregen, als ze optraden, als ze feestten, als ze de krant lazen.

De foto's waren tot nog toe slechts voor privé-gebruik. De tentoonstelling kreeg als ondertitel `An Unseen Diary'.

Op de vijftig foto's wordt enigszins duidelijk hoe het is: op tour zijn. We zien glorieuze optredens, foto's van fans, een springende Mick en een solerende Keith. Maar ook de keerzijde: de getekende koppen van Keith Richards en Ron Wood, smoezend op een bankje; de betonnen gangen van sportarena's; de tafel met flessen Jack Daniels, Hennessy, Smirnoff en Remy Martin en een toren van plastic bekertjes erop.

Mick Jagger en Charlie Watts staan samen in de kleedkamer. De ogen omrand met kohl, de haren gekamd. Hun blik is strak. Zo dadelijk worden ze weer toegejuicht door vijftigduizend mensen. We zien ze op de foto: meisjes die tegen de hekken klimmen van vervoering. Topless vrouwen op de schouders van hun vriend.

Cocksucker Blues

Mick en Charlie zijn er klaar voor. Ze zullen die gigantische schuimspuitende opblaasdraak weer tevoorschijn halen, net als de opblaasbare fallus die in sommige steden de burgerij tot razernij brengt. Op de grootste foto van de expositie staat het hoofd van Mick, luchthappend als een zwemmer, boven een woeste zee van publiek.

Het zijn mooie foto's, maar een beetje braaf. Alsof Sykes zich nooit helemaal van zijn Britse landhuizen heeft losgemaakt. Hij liet de façades intact.

Dat het ook anders kan weten we van de tour-registratie Cocksucker Blues, het kijkje-achter-de-schermen van fotograaf Robert Frank. Filmer/fotograaf Frank (hij ontwierp ook de beroemde hoes van Exile On Mainstreet) registreerde destijds op verzoek van Mick Jagger de hele tournee van 1972. Frank en zijn crew mochten overal en iedereen filmen. Maar toen Jagger het resultaat zag, verbood hij publieke vertoning. Mick en de rest van de Stones vermoedden dat ze Amerika nooit meer binnen mochten als de autoriteiten lucht kregen van hun drugsgebruik en excessen, zoals die voorkomen in de film. Cocksucker Blues mag sindsdien slechts één keer per jaar worden vertoond.

Terug uit Antwerpen mijn Stones-dealer maar even gebeld. Hij kan uit een verhuisdoos nog een illegale videokopie opduiken.

Op de gruizige beelden – gevolg van het vele kopiëren – wordt duidelijk hoe het er in 1972 aan toe ging. Te zien is hoe Bianca Jagger backstage rondhangt, gekleed alsof ze straks naar de paardenrennen gaat; in een hotel gooit Keith Richards samen met een handlanger weloverwogen een tv van het balkon (na grondig te hebben gecheckt of er niemand onder loopt); in een vliegtuig wordt een orgie gehouden met groupies en roadies (Mick, Keith en Charlie kijken toe en slaan met sambaballlen) en meermalen zetten Keith en wat crew-leden een spuit in hun arm.

Verveling

Toch was de voornaamste reden dat de film door Mick werd afgekeurd naar verluidt niet de letterlijke inhoud, maar de sfeer die uit de beelden spreekt. Want ondanks de feestjes, de weelde en de opwinding weten deze rocksterren niets anders uit te stralen dan een diepgaande verveling en eenzaamheid. Dát mocht de buitenwereld niet weten.

Dat het backstage koud kan zijn, blijkt ook op een pas verschenen dvd over de laatste tien jaar van het leven van Marvin Gaye. In Marvin Gaye – Behind The Legend komen vrienden, ex-vrouwen en collega-muzikanten aan het woord over de soulzanger die, meer dan Sam Cooke of Curtis Mayfeld, eeuwigheidswaarde zou krijgen. Het zijn opvallend eerlijke gesprekken. Zo wordt twintig jaar na zijn overlijden in 1984 (een dag voor zijn vijfenveertigste verjaardag) duidelijk dat Gaye's bestaan al langer, en van meer kanten werd bedreigd – de gewelddadige vader, de cocaïne waaraan hij steeds zwaarder verslaafd raakte, de paranoia waardoor hij altijd een wapen wilde dragen, de ongure types met wie hij zaken deed. Dat het uiteindelijk de vader was die hem doodschoot na een ruzie over geld en drugs, is de tragische samenballing van alle destructieve krachten die Gaye's leven beheersten.

Zijn broer Frankie, ex-vrouw Anna Gordy, zijn kinderen Nona, Bubby en Marvin III, beschermheer Freddy Cousaert en muzikant Cecil Jenkins vertellen het openhartig. Als Gaye niet werd verscheurd door de tegenstelling tussen God en seks, dan was het wel tussen de liefde voor zijn zeventien jaar oudere echtgenote Anna Gordy en zijn zeventien jaar jongere vriendin Janis Hunter; tussen het genot van platen maken en de angst voor ondermaatse verkoopcijfers. Gaye's grootste professionele angst was, volgens biograaf David Ritz, de stap van backstage naar het podium. Hij gaf over of hij ging er vlak voor het concert vandoor. Volgens Ritz beschouwde Gaye zijn publiek als een tienduizendkoppige vrouw die door hem bevredigd moest worden. Liedjes als `Lets Get It On' en `Come Get To This' werden gebracht als uitgesponnen verleidings-acts. Concerten waren Gaye's offer aan De Vrouw.

Op de dvd zijn live-beelden te zien uit de jaren zeventig en tachtig. Eerst zong hij leunend tegen een barkruk – Sinatra was zijn voorbeeld – gekleed in een witte tuxedo, ingetogen en elegant. Heel anders zijn de opnamen van de laatste tour. Gaye had eindelijk weer een wereldhit met `Sexual Healing' en groot succes met zijn nieuwe lp Midnight Love (1983). Hij stond nu op het toneel in een satijnen ochtendjas en pyjama. Tijdens `Sexual Healing' deed hij een striptease tot op zijn onderbroek. Het publiek werd uitzinnig. Gaye's ogen stonden glazig, alsof hij er niet helemaal bij was.

Maar hij had `een kwaliteit' die hem nooit in de steek liet, zoals hier te zien is. Of Gaye het nou besterft van de zenuwen, stijfstaat van de drugs of verscheurd wordt door angst, zijn zang is onvergelijkelijk. Die is altijd zuiver en ritmisch, croont en kronkelt, spint een cocon van verleidelijkheid: een orgaan dat tienduizend vrouwen gemakkelijk aankan.

`The Rolling Stones: An Unseen Diary' door Christopher Simon Sykes is te zien in het Fotomuseum Antwerpen, tot en met 14 november.

De dvd `Marvin Gaye – Behind The Legend' is uitgebracht door Eagle Vision/PIAS (EREDV314)