Hoorzittingen voor kandidaat commissarissen zijn gevecht om erkenning

Een ongekende drukte heerst er sinds begin deze week op de eerste etage van het gebouw van het Europees Parlement in Brussel. Een direct gevolg van het zoals dat in het Engels zo mooi heet `grillen' van de voorgedragen leden voor de nieuwe Europese Commissie.

Stuk voor stuk moeten de kandidaat-commissarissen hun opwachting maken bij de Europese volksvertegenwoordigers om in een drie uur durende sessie duidelijk te maken waarom zij voor hun nieuwe functie geschikt zijn. Het aantal televisiecamera's dat de kandidaat-commissaris begeleidt naar de verhoortafel in de zaal geeft een indicatie over de importantie van het verhoor. Neelie Kroes, door Nederland voor de post mededinging voorgedragen, had tot nu toe veruit de meeste camera`s.

In totaal zijn er 24 verhoren. Alleen de komende nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, de Portugees José Manuel Barroso, hoeft niet te verschijnen. Hij ging voor de zomer reeds door de parlementaire molen. Nadat het parlement met zijn kandidatuur had ingestemd, ging hij zijn team samenstellen.

De verhoren zijn nu bijna halverwege. Voor de socialistische fractie in het parlement was dit gisteravond reden om een tussenbalans op te maken. Op Neelie Kroes na zijn alle commissarissen goedgekeurd, hoewel het enthousiasme van commissaris tot commissaris verschilt. Dalia Grybauskaite uit Litouwen, de Duitser Günter Verheugen en de Zweedse Margot Wallström worden ,,uitstekende'' kandidaten genoemd. Niet geheel toevallig zijn zij ook allen socialist. De anderen worden vaagheid en gebrek aan visie verweten, maar de kritiek is ook niet weer zo hard dat zij ongeschikt worden geacht. Het oordeel over Kroes is opgeschort in afwachting van nadere informatie van haar kant. Daarbij gaat het vooral over het advies dat Kroes aan de juridische dienst van de Europese Commissie heeft gevraagd over de kwestie of haar activiteiten in het bedrijfsleven tot 1 september van dit jaar mogelijk conflicteren met haar nieuwe baan als commissaris Mededinging. Daar zal ze onder andere moeten oordelen over kartelvorming, bedrijfsfusies en staatssteun.

Enthousiasme voor de eigen partijgenoten, gereserveerdheid als het commissarissen van een andere kleur betreft. Bij de andere fracties in het Europees Parlement gaat het ongeveer net zo. Neem bijvoorbeeld de reactie van VVD-europarlementariër Jules Maaten na afloop van de hoorzitting van Neelie Kroes: ,,De Europese Commissie haalt met Neelie Kroes een Iron Lady binnen en daar mag Nederland trots op zijn'', schreef hij in een persbericht. En dat terwijl Kroes van alle tot nu toe gehoorde commissarissen het meest zuinige oordeel kreeg.

De grote vraag is natuurlijk of het Europees Parlement echt onoverkomelijke bezwaren tegen een kandidaat naar voren zal brengen. In dat geval hebben de parlementariërs maar één mogelijkheid: zij zullen de hele commissie naar huis moeten sturen. Want het Europees Parlement heeft niet het recht individuele commissarissen weg te sturen. Maar een kandidaat-commissaris moet tijdens de hoorzitting wel een enorm brevet van onvermogen hebben afgegeven, wil een meerderheid van het Parlement om die reden de voltallige Commissie tot aftreden dwingen.

Het Europees Parlement, dat toch al een voortdurende strijd met de regeringen van de lidstaten van de Unie voert om soortgelijke bevoegdheden als nationale parlementen te krijgen, probeert op een indirecte manier toch meer invloed te krijgen op de samenstelling van de Commissie. Elke kandidaat-commissaris krijgt tijdens de hoorzitting de vraag voorgelegd wat hij of zij zou doen als een meerderheid van de parlementariërs na afloop een negatieve conclusie zou trekken. De Tsjechische commissaris Vladimir Špidla, die maandag als eerste verscheen voor het parlement, gaf toe dat hij in dat geval van de functie zou afzien. Hij wist niet wat hij dan nog in Brussel te zoeken had, zei hij.

Een dergelijke verregaande uitspraak deed Neelie Kroes bijvoorbeeld niet tijdens haar ondervraging. Zij wilde ook de redengeving van het parlement meewegen. ,,Het moet wel om argumenten gaan en niet om onware beschuldigingen'', waarbij ze doelde op de actie van europarlementariër Van Buitenen. Dat viel echter weer verkeerd bij naar erkenning smachtende parlementariërs. Vandaar dat Kroes is verzocht ook hierover nog nadere opheldering te verschaffen.

Via de hoorzittingen probeert het parlement zichzelf toch weer iets meer macht toe te eigenen. Men wil rechtstreeks commissarissen naar huis kunnen sturen. Nu kan alleen de komend voorzitter Barroso een kandidaat-commissaris verzoeken zich terug te trekken als het Parlement weigert zijn vertrouwen in die persoon uit te spreken. Het gevecht hierover wil het parlement nog wel even voeren. In elk geval tot eind volgende maand wanneer men in Straatsburg over de voltallige commissie zal moeten stemmen.

Jules Maaten