Heden ik, morgen gij

Het fotoboek van Marrie Bot Geliefden was nog maar nauwelijks gedistribueerd of de fotografe moest zich op de radio langdurig verantwoorden voor het doorbreken van een taboe. Bot heeft een serie naakten gefotografeerd, niet de naakten die gepolijst de Playboy inrollen, maar naakten van beide seksen, van middelbare en hogere leeftijd die voor de camera demonstreren dat er ook zonder vleselijke elasticiteit nog genoeg te vrijen valt. De stellen kleden elkaar uit, zitten samen met koffie en een beschuitje in bad, wassen elkaar of bedrijven de liefde, anders dan vroeger, want `je wordt van een sprinter een lange afstandsloper', aldus een van de oudere heren in Bots inleiding.

Er is vooralsnog geen taboe te bekennen, zou je denken. Vrij Nederland publiceerde een paar jaar geleden in geuren en kleuren een fotoreportage over pubers die in badkamers in Benidorm, mede dankzij de ingenomen alcohol, staand in de badkuip of leunend tegen de wastafel acrobatische toeren uithaalden om toch vooral `en groupe' te kunnen neuken – een minzamer werkwoord zou hier niet op zijn plaats zijn. Daar was weinig fraais aan te zien, of het waren de rimpelloze lijven, die inderdaad méér aan de verbeelding overlaten dan 65-plussers met een beschuitje in bad.

Erwin Olaf schokte de natie met het type portret waar Marrie Bot deze maand mee heeft uitgepakt: ook dames op hoge leeftijd, verkreukeld en slap in het vlees, maar dan subtiel en glamorous opgemaakt en in de cliché-poses van een pin-up. Nergens was het op de internationale fotobeurs Paris Photo zo druk destijds als bij Olafs Utrechtse galerie Flatland. `Heden ik, morgen gij', moet de oudere toeschouwer gedacht hebben.

Ook in de internationale fotografiewereld is het oudere naakt geen thema meer dat om redenen van taboe omzeild wordt, zoals onder anderen de Amerikaanse fotograaf Andres Serrano heeft laten zien. Maar de rigoureuze aanpak in Geliefden is bij mijn weten toch uniek.

En dan nu die vaak lelijke Hollandse zitbanken en tweepersoonsbedden waarop vóór de lens van Marrie Bot geknuffeld, betast, gezoend, gelikt en geknepen wordt. De gordijnen zijn dicht, het licht is genadeloos blank, net als de lichamen – alsof elke zweem van intimiteit eruit gefilterd is. Dat neutraliserende licht geeft de opnamen iets alledaags en algemeens, waardoor je je steeds onwillekeurig afvraagt of je zélf dáár, op zo'n plek, in zo'n standje ooit met je geliefde zou willen poseren.

In haar tweetalige inleiding stipt Bot terecht aan hoe verkrampt men, na de seksuele revolutie van de 20ste eeuw, nog steeds in de nu geërotiseerde wereld van mode en media met het thema seks en bejaarden omgaat. De helft van de paren tussen de 65 en 80 jaar vindt seks belangrijk, zo bleek uit een Nipo-onderzoek (2002), dus `waarom doen ze daar zo moeilijk over?'. Flink wat ouderen zelf doen dat niet, zo bleek, want uit de reacties op een advertentie in de bladen Plus en Naturisme kon Bot tien paren selecteren die in `een heel ontspannen sfeer' [...] `de huiselijke erotiek laten zien tussen de 50 en 85 jaar.'

Een moedige onderneming, van fotografe en modellen, maar toch bekijk je zo'n boek als een verzameling onthutsende scènes uit een `reality-soap'. Onthutsend, misschien omdat de vergankelijkheid van schoonheid zo onbarmhartig door Bot geregistreerd is, en omdat de intimiteit ondanks die `ontspannen sfeer' zo geposeerd aandoet. Poseren wil zeggen een gekunstelde manier van zijn, en dat is nou net een manier van zijn die niet bij huiselijke erotiek en seksuele bezigheden thuishoort. En dan is er nog dat publiekelijk delen van andermans intieme leven, waar de gsm-samenleving van vergeven is geraakt. Een bizar fenomeen eigenlijk, want geen intimiteit zonder discretie. En de teloorgang van die verwevenheid heeft meer met dat taboe te maken dan de confrontatie met het oudere, rimpelige lichaam.

Marrie Bot: Geliefden/Timeless Love.

63 blz. €25,–