Drama's bij de waterval

Joyce Carol Oates is zo'n productieve schrijfster dat alleen de trouwste liefhebbers van haar werk het allemaal bij kunnen houden. Het lijkt soms of er geen maand voorbijgaat zonder dat zij op verscheidene literaire pagina's ter sprake komt. Het begin van haar nieuwe roman The Falls klinkt meteen weer als een klok; zelfs als een donderslag, een geluid dat beter past bij het geweld van de Niagara Falls waar het boek zich afspeelt. Op een vroege morgen komt uit een hotel bij de waterval dominee Erskine de brug ophollen zonder zich aan het geroep van de dienstdoende bewaker te storen – en jawel, hij springt.

En dat na zijn eerste huwelijksnacht, met achterlating van zijn vrouw Ariah. Wat was er misgegaan? Hoewel wij Ariah de volgende acht-en-twintig jaar blijven volgen, soms van dichtbij en vaak op afstand, wordt dat nooit opgehelderd. Zij is binnen een maand opnieuw getrouwd, nu met de onstuimige advocaat Dirk Burnaby uit de stad die naar de waterval genoemd is. Zij krijgt drie kinderen en leeft gelukkig totdat tien jaar later het volgende grote drama op gang komt. Burnaby begint een rechtzaak tegen de chemische industrie in de stad wanneer hij ontdekt heeft hoe ongezond het leven in de fabriekswijk is. Hij besteedt er al zijn geld aan, hij vervreemdt vrouw en stadgenoten van zich en verliest het proces; en dan wordt hij door een vrachtauto van de industrie de kloof ingereden waar de rivier van de waterval stroomt – en zijn lichaam wordt niet teruggevonden.

In haar vermogen om de lezer mee te slepen met zulke verwikkelingen is Oates niet te verbeteren. Dat zij zuinig is met informatie over wat er in haar personen omgaat valt onder het lezen niet op, dat blijkt pas bij het overdenken. Als sociaal-bewuste en ecologisch gemotiveerde verteller is zij adembenemend.

De gezinsgeschiedenis wordt daarna nog zestien jaar vervolgd, en een paar keer opnieuw geconcentreerd op hevige drama's. De spanning stijgt naar een toppunt wanneer Chandler, de oudste zoon van Burnaby, als sociaal werker de politie helpt bij het ompraten van een gewapende man die een meisje gegijzeld heeft; en later weer wanneer de dochter Juliet, een poëtisch aangelegd meisje dat de druk van het leven niet meer aankan en geheime stemmen hoort, van de brug over de waterval wil gaan springen.

Alleen een hart van steen en een verbeelding van klei zullen onverschillig blijven wanneer Oates met haar glasheldere stem de spanning opvoert. Zo vergoedt zij voor de lezer de minder sterke karakteristieken van haar roman. Een daarvan is dat de karaktertekening steeds summier blijft. Ariah in het bijzonder, de weduwe Burnaby, de enige die de hele roman door aanwezig is, zou veel meer kunen betekenen als zij vaker hoorbaar en kenbaar was, niet alleen zichtbaar.

En dan is er de eigenaardigheid dat ieder onderdeel van het boek gedomineerd wordt door een van de gezinsleden en dat men alle anderen bijna uit het oog verliest. Daar zitten lege ruimtes. Tot kort voor het eind: dan worden moeder en kinderen in het stadspark uitgenodigd voor een gemeentelijke plechtigheid waar een aantal sprekers Dirk Burnaby gaat rehabiliteren. Terwijl aan de rand van de stad bij de chemische industrie de lucht nog even vervuild is als vroeger wordt in de toespraken het nieuwe besef geprezen dat dat verkeerd is; en de toehoorders zijn blij dat hun samenleving een keurig ongevaarlijk stapje vooruit heeft gezet.

Joyce Carol Oates: The Falls. Fourth Estate, 481 blz. €29,95