50 procent minder politici kan best

U wil ook bestuurlijke vernieuwing, maar kennelijk heel anders dan het kabinet.

,,Ze zijn veel te hobbyistisch bezig. Ik ben zelf ook voor de gekozen burgemeester, maar dat is niet het grootste probleem in het openbaar bestuur. Dat is de `wet van klets'. Ik zie drie problemen: we hebben te veel politici en bestuurders; we hebben te veel bestuursorganen; en het is niet altijd helder welk bestuursorgaan wat doet. Ooit zijn we begonnen met drie lagen: rijksoverheid, provincie en gemeente. Maar nu hebben we zoveel bypasses en zoveel dingen dwars door elkaar dat niemand meer weet wie wat doet. Nederland heeft een inefficiënt, vervet openbaar bestuur.

,,In de kern is ons model van drie lagen helder. Rijk, provincie, gemeente. Klaar. Maar inmiddels hebben we, omdat de stadsprovincie mislukt is, kaderwetgebieden die tussen de provincie en de grote stad in zitten. In Amsterdam hebben we ook nog de stadsdelen. En verder zijn er dan er allerlei andere clubs, recreatieschappen, waterschappen, die dwars door de gemeentegrenzen heen gaan, gezondheidsregio's, jeugdzorgregio's, om maar niet te spreken van politie, brandweer en justitie. En niemand die daar even flink de bezem doorheen haalt.''

Dus niet: minder ambtenaren, maar: minder bestuurders.

,,Vijftig procent minder politici: als je dat hebt gerealiseerd, kunnen er ook wel 25 procent minder ambtenaren zijn, en dan heb ik het natuurlijk over de ambtenaren op kantoor. Die bestuursorganen houden zichzelf in stand.

,,Meestal wordt het van de andere kant benaderd. Minder regels leiden tot minder ambtenaren en dan leidt dat misschien ook nog tot minder bestuur. Met deze benadering houdt de politiek zichzelf uit de wind. Wél 15 procent van het personeel eruit bij defensie, maar er zitten nog steeds een minister én een staatssecretaris.''

Bestuurders die zichzelf overbodig maken, is dat niet wat veel gevraagd?

,,Het is schandalig dat Nederlanders niet weten hoeveel bestuurders we eigenlijk hebben in dit land. In Amsterdam hebben we 425 politici en bestuurders: in deelraden, de gemeenteraad, het college en het dagelijks bestuur. Dan heb ik de recreatieschappen en waterschappen en andere dingen nog niet meegenomen. Het is een bloody shame dat je met dik 400 mensen deze stad moet besturen, terwijl ze in München onder de honderd zitten. En die stad is twee keer zo groot.''

Daar denken ze hiërarchischer. In Nederland overleggen we graag met elkaar.

,,Maar wel buitengewoon inefficiënt. Wij zijn zo lui en rijk dat we ons dit kunnen veroorloven en niemand wil het opgeven. Het is interessant hoor, dat je rijkswegen, provinciewegen en gemeentewegen hebt, en ook soms nog waterschapswegen, maar dat kan efficiënter. In Denemarken hadden ze er ook 25 jaar weinig aan gedaan. Op een gegeven moment vonden ze dat het politiek nodig was. Toen zijn ze daar van veertien regio's naar vier gegaan en hebben ze alle gemeenten onder de 30.000 inwoners opgeheven. De provinciale wegen zijn afgeschaft; 15 procent zijn grote wegen, voor het rijk, 85 procent gaat naar de gemeenten.''

In Nederland kregen we ook iets nieuws: het duale stelsel in de gemeenten.

,,Alles is daardoor bureaucratischer, duurder en inefficiënter geworden. Vroeger kwamen de zes wethouders uit de gemeenteraad, nu niet meer. Dus er zijn zes raadsleden bijgekomen, maal 20.000 euro per jaar.

De fracties worden in het duale stelsel meer ondersteund door fractiebeleidsmedewerkers, dus er zijn nog meer mensen op kantoor, er is een raadsgriffie, er is natuurlijk een rekenkamer met eigen budget. Dat is het bewijs dat meer politici automatisch leidt tot meer ambtenaren. Er wordt meer geouwehoerd dan vroeger, meer met papier geschoven. Maar er is geen baksteen meer of minder de straat in gegaan.''

Het idee van aparte organisaties was juist dat je besluiten liet nemen door mensen die er verstand van hebben. Die weten meer dan `het stadhuis'.

,,Dat kan. Maar het zijn er te veel, en ze werken dwars door elkaar heen. Bovendien: gemeenten zijn heel breed georiënteerd en moeten van alles doen, van scholen tot en met bijstandsuitkeringen en het aanleggen van wegen. Waarom zouden gemeenten die andere taken ook niet aankunnen?''

Wilt u niet eigenlijk gewoon zelf besluiten kunnen nemen, zonder al dat vervelende overleg? Of is het toeval dat u heeft gepleit voor een nieuwe Napoleon?

,,Napoleon kwam ons land binnen en zei, wat een zooitje ongeregeld: al die kleine gemeenten, al die regio's, die verschillende belastingen. In Enschede stond de klok een half uur voor op Amsterdam. Zo kan je een land niet besturen. Daar komt overigens ook de uitdrukking op zijn elf en dertigst vandaan; elf steden, dertig grietenijen afgaan voordat er een besluit valt. Napoleon was als militair iets anders gewend. Vandaar dat hij de eenheidsstaat heeft gecreëerd. Nou wil ik mezelf niet te veel afficheren met een dictator, maar het geeft weer aan dat, als je vers van buiten binnenkomt en je kijkt naar iets, dan moet je constateren dat wij hier hartstikke gek zijn in dit land.

Wat heeft u zelf gedaan?

,,Ik heb Verkeer in mijn portefeuille en ik heb al heel snel een groot aantal clubs opgedoekt, allemaal verschillende groepjes waarin vrijwel steeds dezelfde mensen over hetzelfde spraken. Het gaat om minder vergaderen, korter vergaderen, minder figuren aan tafel. We hebben het Platform Bereikbaarheid Noordvleugel opgericht, een afschuwelijk woord, maar dat is onze vervoersautoriteit in wording. Daar zitten in: de provincies Noord-Holland en Flevoland, het regionaal Orgaan Amsterdam, Rijkswaterstaat Noord-Holland, en Amsterdam. We zitten dus met vijf mensen aan tafel, terwijl je vroeger in hetzelfde gebied met 30 mensen aan tafel zat.''

En als u niet in Amsterdam zou zitten, maar in Den Haag?

,,In Den Haag zie je goed hoeveel moeite de overheid heeft om te schrappen; 70 procent van onze wetgeving komt nu uit Europa. Maar natuurlijk is er op de ministeries geen man of vrouw uit gegaan.

,,Het aantal Kamerleden kan best worden gehalveerd. Dan kunnen ze zich minder bezighouden met allerlei dingen waar ze zich helemaal niet mee bezig moeten houden. Want vergeet niet: er wordt hard gewerkt. Je hebt tijd en die gebruik je, dan ga je dingen doen die flauwekul zijn. Het is net zoals je een kuil graaft. Die loopt altijd vol met water, en een diepe kuil loopt net zo vol als een ondiepe kuil.

,,En neem de gemeenten. Hier in het Noord-Hollandse stammen de gemeentegrenzen nog uit de tijd van de bisschop van Utrecht en graaf Floris V. De maatschappij ziet er nu toch wel anders uit.''

Hoelang zit u er zelf nog?

,,Er is genoeg te doen. Maar als het college van Amsterdam, nu zeven mensen, uit drie mensen komt te bestaan en ik zit daar niet bij, zou ik daar vrede mee hebben. Ik ben niet aan het pluche geplakt.''