Het stemmen in de VS is al begonnen

Dat het eerste presidentiële debat vanavond in de Amerikaanse staat Florida plaatsheeft, is geen toeval. Florida was de plek waar in 2000 na veel ophef de verkiezingen werden beslist en George W. Bush zijn presidentschap behaalde. En weer dreigt Florida een sleutelrol te vervullen tijdens de verkiezingen op 2 november. Met nog vijf weken te gaan voordat Amerika definitief beslist, een verkiezingshandleiding:

Lang niet iedereen mag stemmen

Alleen geregistreerde kiezers mogen op 2 november stemmen. Beide grote partijen doen hun uiterste best mogelijke kiezers tot registratie te verlokken. In verschillende staten kunnen mensen die eens wegens een misdrijf zijn veroordeeld nooit meer stemmen. In 2000 bleken in Florida duizenden mensen ten onrechte op die felons-lijst te staan.

Niet de meeste stemmen tellen

De Amerikanen kiezen hun president via een getrapt stelsel. De kiezers wijzen in hun eigen staat de kiesmannen aan die ruim een maand na de verkiezingen in het `Electoral College' de president kiezen. Een staat heeft evenveel kiesmannen als het aantal senatoren (altijd twee) plus het aantal leden van het Huis van Afgevaardigden van die staat (en dat is afhankelijk van het inwonertal). Door het gelijke aantal senatoren bevoordeelt dit systeem staten met weinig inwoners. De kandidaat die de meeste stemmen in een staat krijgt, krijgt alle kiesmannen.

Het gaat om meer dan het presidentschap

Het Amerikaanse congres bestaat uit twee Huizen: de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Alle 50 staten kiezen twee senatoren. In november stemmen de Amerikanen ook voor eenderde van de 100 Senaatszetels en alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden.

Veel verkiezingen zijn al een gelopen race

In de Senaat moeten 34 zetels opnieuw worden gevuld. Voor het Huis van Afgevaardigden moeten alle 435 zetels worden verdeeld (iedere twee jaar), maar volgens een berekening van Congressional Quarterly wordt in slechts 29 districten echt strijd gevoerd. De grenzen van de overige districten zijn, meestal door beide grote partijen samen, zo getrokken dat de partij die zo'n zetel nu bezet, vrijwel zonder tegenstand wordt herkozen.

Er zijn ook referenda

Op 2 november staan ook allerlei functies op lokaal en staatsniveau op de stembiljetten. En er zijn referenda.

Mannen houden van Bush

Amerikaanse verkiezingen lijden, ook in het jaar dat een president wordt verkozen, onder een relatief lage opkomst: iets meer dan 50 procent. De Democraten zijn beter vertegenwoordigd onder arbeiders, mensen met middelbare school en mensen met meer dan een `college'-opleiding en in de grote steden. Republikeinen doen het goed onder mensen met alleen een college-opleiding, op het platteland en in de voorsteden. Hoe vaker kiezers naar de kerk gaan, hoe groter de kans dat zij op een Republikein stemmen. Vrouwen stemden van oudsher vaker op Democraten dan mannen. Bush heeft zijn voorsprong onder mannen vastgehouden.

Gedoe rondom uitslag kan nu weer

Ondanks de 3,9 miljard dollar die zijn uitgetrokken om de staten te helpen hun stemtechniek te moderniseren, vrezen diverse belangengroepen een nog grotere chaos dan in 2000. Belangrijkste bezwaren: de techniek is omstreden, de meeste stemmachines produceren geen papieren kopieën, hertelling is onmogelijk, methodologie en software zijn geheim en de directie van het bedrijf dat de meeste machines heeft geleverd (Dieboldt) steunt de Republikeinen.

Juristen zijn al volop actief

Beide partijen hebben een legioen juristen aangetrokken om eventuele problemen met de uitslag agressief te kunnen aanpakken.

Geldstroom moeilijk in te dammen

Bijna iedere twee jaar gaan stemmen op dat er te veel geld omgaat in Amerikaanse verkiezingen. Dat geld zou invloed kopen. In 2002 is daarom de `campaign finance reform'-wet aangenomen. Die probeert vooral `soft money' (ongereguleerde donaties aan partijen en kandidaten) uit te bannen. Intussen blijkt dat beide campagnes recordbedragen binnenhalen volgens de nieuwe regels en nog hogere bedragen door het opzetten van stichtingen met een politiek doel die niet direct voor een kandidaat pleiten.

Stemmen al begonnen

De Amerikaanse verkiezingen zijn al begonnen, althans in Iowa. In Arizona mag vanaf vandaag worden gestemd. Steeds meer kiezers vragen absentee ballots, verschillende staten stimuleren het vroegtijdig per post stemmen zonder opgaaf van redenen. Volgens sommige schattingen zal eenderde van de Amerikaanse kiezers vóór 2 november stemmen. Dat betekent dat de politieke sfeer in het land nu en in de komende weken zwaar telt, en een `eindsprint' van een kandidaat minder effect kan hebben. Dat geldt ook voor de presidentiële debatten (vandaag, 8 en 13 oktober).