`Het rijk denkt te centraal'

Ook lokale overheden keren zich tegen het kabinet. De Haagse burgemeester Deetman, tevens voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, legt uit waarom.

De gekozen burgemeester, centraliseren van de politie, beperken van de mogelijkheden voor gemeenten om zelf belasting te heffen. Het zijn stuk voor stuk maatregelen die gemeentebestuurders in het verkeerde keelgat zijn geschoten.

Eerder karakteriseerde de Haagse burgemeester Deetman, CDA-prominent en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de houding van de ministers Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) en De Graaf (Bestuurlijke vernieuwing, D66) als ,,diep beledigend en onbegrijpelijk''. Remkes vertoont in zijn ogen zelfs ,,regentesk'' gedrag. De belangrijkste vertegenwoordigers van het Nederlandse lokale bestuur houden op 22 oktober een protestmanifestatie op het Haagse Malieveld.

,,Neem het voorstel om het politiebestel te evalueren'', zegt Deetman. ,,Het kabinet zegt dat het om evaluatie gaat, maar stuurt feitelijk aan op nationalisering van het bestel. Wordt Nederland daar veiliger van? Nee, integraal veiligheidsbeleid bereik je alleen op lokaal niveau, in samenwerking met alle lokale partners en instanties die daarmee te maken hebben. Dat kun je bij nationalisatie wel vergeten. Politiewerk vindt op straat plaats, niet op het ministerie. Dan is de schaal te groot.''

Het politiebestel wordt verder gecentraliseerd, de gekozen burgemeester wordt in een klap ingevoerd en het lokale belastingdomein wordt ingeperkt. Heeft het kabinet weinig oor voor de lokale bezwaren?

,,De houding is: alles wat op centraal niveau geregeld kan worden, is per definitie goed. Dat is een rare houding en niet passend bij onze gedecentraliseerde eenheidsstaat. Gaat er op lokaal niveau wel eens wat fout? Ja natuurlijk, maar op departementaal niveau ook. Het gaat er om dat we elkaars deskundigheid en professionaliteit respecteren. Ik weet niet of men zich daar op het departement voldoende bewust van is. Neem de invoering van de bestuurlijke boetes.

,,De afgelopen jaren is het stelsel van gesubsidieerde arbeid afgebouwd. Daarbij ging het veelal wel om toezichtsfuncties. Gemeenten moeten de opbrengst van die bestuurlijke boetes kunnen inzetten voor financiering van de handhavingstaken. De gesprekken daarover lopen wel, maar de voortgang is beperkt.''

De VNG verzet zich tegen het voornemen van minister De Graaf om de gekozen burgemeester ineens in te voeren. Dat is toch versterking van de lokale democratie?

,,Gemeenten hebben ervoor geijverd om dualisme (de machtsscheiding tussen gemeenteraad en B en W sinds 2002, red.) in te voeren. De gekozen burgemeester is ingrijpender dan het dualisme. We willen geen speeltje worden van ideeën die landelijk leven. Want als het lokaal fout loopt, zijn de consequenties niet te overzien.

,,Bovendien moet er op lokaal niveau ook iets te kiezen zijn. Daarvoor is bijvoorbeeld een lokaal belastingdomein noodzakelijk. Het kabinet wil dat substantieel inperken, terwijl Nederland in een Europese vergelijking juist laag staat als het gaat om de omvang van het totaal aan lokale belastingen. We worden nu geconfronteerd met tal van maatregelen op het gebied van heffingen en uitgaven die op lokaal niveau prijsopdrijvend werken. Lokale bestuurders staat het water aan de lippen. We moeten als lokaal bestuur meewerken aan het terugdringen van het EMU-tekort. Maar als dat in de praktijk neerkomt op een rem op lokale investeringen, is dat ook een inperking van de gemeentelijke democratie.''

Hoe komt het dat het lokale en het landelijke bestuur zo met de rug naar elkaar toestaan?

,,Dat gebeurt al een paar jaar. In de jaren negentig zijn tal van convenanten tussen het rijk en het lokaal bestuur gesloten, waar grote geldstromen mee gemoeid waren. De eigen verantwoordelijkheid van de bestuurslagen is daarbij over het hoofd gezien. Dat breekt nu op in tijden dat het financieel krap gaat. Er zou een handvest moeten komen voor de verhouding tussen diverse overheidslagen. En een beroepscommissie waar om advies kan worden gevraagd. Een commissie die ook periodiek beschouwingen geeft over de verhoudingen tussen die overheidslagen. De eigen verantwoordelijkheid van die lagen moet wel blijven.''