`Glad, huilerig, geforceerd, warrig en onwaarschijnlijk'

De Britse pers heeft de Londense versie van Maria Goos' toneelstuk Cloaca vernietigend ontvangen. De kranten vinden het stuk voorspelbaar, sentimenteel en afgezaagd.

Cloaca ging dinsdagavond in première in The Old Vic, als grootse heropeningsvoorstelling van het negentiende-eeuwse theater en als regiedebuut van de nieuwe artistiek leider Kevin Spacey, beter bekend als filmacteur in bijvoorbeeld American Beauty, Seven en The Usual Suspects.

De makers van de Nederlandse versie van Cloaca waren bij de Britse première aanwezig: schrijfster Maria Goos, regisseur Willem van de Sande Bakhuyzen, en acteurs Gijs Scholten van Aschat, Pierre Bokma en Peter Blok.

De Daily Telegraph kopt: ,,Spacey in de goot met stinker''. Stinker is jargon voor `een waardeloze voorstelling'; cloaca is Latijn voor `goot'. De recensent schrijft ook nog: ,,Ik heb meer genoten van het liggen in de goot dan van het uitzitten van deze komedie.'' Hij noemt Cloaca glad, oppervlakkig, huilerig, warrig, geforceerd, ,,bek-openvallend onwaarschijnlijk'' en ,,even onaantrekkelijk als de titel.''

The Independent noemt de komedie ,,even spannend als een paardenrace met één paard.'' De intrige, over vier vrienden in een midlife crisis die elkaar verraden, noemt de krant een ,,merkwaardig onopmerkelijk verhaal''. Alle Britse kranten vergelijken Cloaca met Yasmina Reza's Art, dat ook over een mannenvriendschap en over kunst gaat, en dat volgens hen oneindig veel beter is. The Guardian vindt het grootste bezwaar van Cloaca de ongeloofwaardigheid van de getoonde mannenvriendschap.

The Times: ,,Het grootste gebrek van Cloaca is dat het bedoeld is als een zwarte komedie, maar nogal serieus en een tikkeltje didactisch overkomt, en minder grappig is dan je van gerenommeerde acteurs mag verwachten.''

Volgens The Times neemt Maria Goos voorts te veel tijd om haar personages te introduceren. Net als de andere kranten kan de criticus van The Times geen moment meeleven met die personages: ,,Is dit werkelijk hoe het is om veertig jaar oud te worden? Misschien in Amsterdam, waar het stuk een succes was. Maar in Londen hopelijk niet.''

De regie van Kevin Spacey vinden de meeste kranten wel vakkundig. Alleen The Financial Times heeft ook op hem kritiek: ,,Het tempo is vaak te vlotjes, de mise-en-scène conventioneel, en je kunt voelen dat zelfs dit dunne, muffe toneelstuk meer emotie en humor in zich heeft dan hij eruit haalt.''

Filmster Kevin Spacey werd eerder juichend binnengehaald als de nieuwe artistiek leider van The Old Vic. Twee jaar geleden dreigde het legendarische theater nog een tapijthal te worden, maar het werd gered door een rijke dame. De Britten bewonderden Spaceys moed om te beginnen met een onbekend Nederlands stuk. Nu uiten ze hun verbazing over zijn keuze voor deze ,,derderangs'' komedie.

Het is zeer uitzonderlijk dat een Nederlands toneelstuk in Londen wordt gespeeld. Eerdere voorbeelden zijn Herman Heijermans' The Good Hope (Op hoop van zegen), Jan de Hartogs The Fourposter (Het hemelbed), en Dimitri Frenkel Franks Rogers Last Stand.

Volgens Maria Goos kwam het contact met The Old Vic tot stand via Idtv, de producent van de filmversie van Cloaca. Een van de eigenaren, David Liddiment, is ook producent van The Old Vic. Goos vertelde eerder aan deze krant: ,,Hij vroeg me of ik naar Londen wilde komen. Ik durfde niet. Mijn Engels is heel slecht, en op Schiphol krijg ik angstaanvallen. Als iemand uit Engeland opbelt, roep ik meteen: `She is not home, goodbye!' Dus is Liddiment naar Amsterdam gekomen.''

,,Ik wilde niet met iets voorspelbaars beginnen, maar met iets onverwachts'', verklaarde Kevin Spacey vorige week. Via de Engelse contacten van het film- en tv-bedrijf IdtV, dat de verfilming produceerde, is een Engelse vertaling van Cloaca in Londen beland. De zakelijk leider van The Old Vic, een voormalig televisiefunctionaris, legde het script aan Kevin Spacey voor. Wat hem vooral aansprak was ,,de verknoping van de relaties tussen die vier oude vrienden'', zegt hij in het programmaboek.

Hoewel de Nederlandse herkomst van het stuk in de publiciteit geen rol speelt men spreekt van ,,de Britse première'' van Cloaca is het stuk niet verengelst. De vier vrienden dragen nog steeds hun Nederlandse namen Pieter, Maarten, Tom en Jan, terwijl de geldbedragen in guldens en euro's worden genoemd. Het viertal drinkt bier van Grolsch en Leffe, en Jan bladert af en toe in een Nederlandse krant: De Telegraaf.