Burger angstig en onzeker, Zalm zet door

De voorman van oppositiepartij ChristenUnie, André Rouvoet, vatte de houding van het kabinet ten opzichte van de oppositie het kortste samen: ,,Tegen ons doet u badinerend en tegen de coalitiefracties bent u mild. Zo ken ik u helemaal niet.'' Rouvoet zei het tegen vice-premier Zalm die in plaats van de zieke premier Balkenende het kabinetsbeleid verdedigde in de Algemene Politieke Beschouwingen.

De sociale ontevredenheid die zaterdag met een demonstratie in Amsterdam tot een hoogtepunt moet komen, beïnvloedde het debat van gisteren en eergisteren. De maatschappelijke weerstand tegen de kabinetsplannen zorgde ervoor dat de coalitiefracties zich nadrukkelijk achter het kabinet schaarden en de oppositie achter de demonstranten van zaterdag. Om hun lotsverbondenheid met de oppositie te benadrukken, waren de voorzitters van de vakbonden opzichtig aanwezig op de publieke tribune.

Al met al kwamen in de Tweede Kamer twee blokken recht tegenover elkaar te staan. De coalitie en het kabinet aan de ene kant en de politieke oppositie (PvdA, GroenLinks, SP en ChristenUnie) aan de andere kant samen met de maatschappelijke oppositie. De laatste categorie lijkt uit te dijen van eerst alleen de vakbeweging naar ook gemeenten, ambtenaren, ouderen, zorginstellingen en diegenen die het vertrouwde poldermodel in ere hersteld willen zien.

Dat lijkt voor het kabinet een gepasseerd station. Het vindt dat burgers, in plaats van te steunen op overleg, hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. ,,We hebben het een half jaar geprobeerd'', zei Zalm gisteren, ,,maar de sociale partners willen niet met ons praten.'' De vice-premier begrijpt best dat mensen zaterdag gaan demonstreren, want de maatregelen van het kabinet zijn op de korte termijn nu eenmaal pijnlijk. ,,Maar op de lange termijn zijn ze nu eenmaal noodzakelijk.''

De hele Kamer is het erover eens dat dit kabinet er niet in slaagt zijn visie over het voetlicht te krijgen, waardoor het begrijpelijk is dat burgers – zoals alom werd opgemerkt – ,,angstig en onzeker'' worden. ,,Hoe goed u het ook gaat brengen, het zal nooit een goed verhaal worden'', was de voor de hand liggende conclusie van PvdA-fractievoorzitter Bos.

Hij en de andere oppositiepartijen hadden tegenbegrotingen ingediend met pogingen om de oorzaken van het maatschappelijke verzet tegen het kabinet weg te nemen. De oppositionele begrotingen gingen er met name om de koopkracht van de laagste inkomens te verbeteren. Maar volgens Zalm schetsten ze louter ,,Robin Hood-scenario's''. ,,Kortom'', zei Zalm, ,,ik kan niet warmlopen voor die tegenbegrotingen.'' En dat mocht volgens de vice-premier geen verrassing zijn.

Heel anders oordeelde Zalm over de ,,tegenbegroting'' van de fracties die in de regering zitten. Die plannen draaien ruim een miljard euro van de kabinetsplannen terug, maar dat is een kleinere ,,reshuffling'' dan het lijkt. Want financieel draait het overgrote deel van de coalitieplannen om het in stand houden van het grijze kenteken. Al knipogend naar het deel van de Tweede-Kamerzaal waar de fracties van CDA, VVD en D66 zitten, liet Zalm weten geen problemen te hebben met hun financiële wijzigingen. Als die fracties hem een beetje ruimte laten, zei Zalm, dan kon hij misschien nog wel wat meer manieren vinden om de voorstellen te betalen.

Daarmee was het belangrijkste debat van het jaar in de Tweede Kamer eigenlijk afgelopen. De coalitie krijgt vrij baan voor een financieel plan dat volgens VVD-fractievoorzitter Van Aartsen ,,tien keer beter is dan wat de oppositie op de mat heeft gelegd''. Zalm vond dat ook: ,,De coalitie blijft dicht bij het kabinetsbeleid. Hun voorstellen zijn veel bescheidener, veel minder ingrijpend dan de plannen van de oppositie.''

Ja maar wacht even, reageerde Verhagen, de coalitieplannen zijn wel degelijk bedoeld om te reageren op onrust in de samenleving. ,,Draagvlak is nodig om hervormingen mogelijk te maken'', zei Verhagen, waarmee hij liet doorschemeren dat ook de coalitie zich in beperkte mate gevoelig toonde voor het brede maatschappelijke verzet.

Maar volgens de oppositie creëert de coalitie totaal geen draagvlak. ,,Waar wij voor iedereen koopkrachtverbeteringen laten zien'', zei Rouvoet, ,,zijn die in de coalitieplannen nul.'' Volgens hem kan het kabinet vrij eenvoudig de demonstraties van zaterdag voorkomen: ,,Kom uit de loopgraven en sluit vrede met de samenleving.''

    • Egbert Kalse
    • Robert Giebels