Uitbundige Mahler bij Haitink

Bernard Haitink, een van de grootste Mahler-dirigenten van de laatste vier decennia, gaf gisteravond in het Amsterdamse Concertgebouw een overweldigende uitvoering van de Derde symfonie van Gustav Mahler. Haitink heeft met het Concertgebouworkest in dit majestueuze werk vaker diepe indruk gemaakt. Maar nu, met de voortreffelijke Berliner Philharmoniker en koren uit eigen land, overtrof Haitink duidelijk zichzelf.

In grote lijnen is deze Mahler-interpretatie van Haitink nog steeds die uit zijn Amsterdamse jaren (1963-1988). De symfonie begint met een imponerend langzaam en breed geschilderd panorama op de wereld die ontwaakt, met daarachter een peilloos diepe perspectivische blik op het universum. In het ruige en laag grommende `oer' van de bassen klinkt de herinnering aan de schepping van de aarde, Genesis, door in dit ontwaken van de natuur. En het meesterlijk opgebouwde slotdeel is machtig en intens.

Maar in detaillering en gevarieerde verfijning van de klank stelt Haitink, dit jaar 75 geworden, zichzelf nu verder reikende doelen dan destijds en demonstreert hij een ongekend grote expressieve kracht. Uitbundig en soms opzienbarend `dwars' klonken allerlei soli, de spetterende fanfare met felle roffels en de soms opvallend verschoven ritmische accenten.

Dankzij die extremere klanken en de beeldende innovatie kon men bij Haitink in het deel Der Sommer marschiert ein nu ineens een `Vier jaargetijden' ontdekken met een Vivaldiaans vriezende winter, een kwinkelerende lente, een zwoele zomer en de aankondiging van herfststormen.

En zo klonken tijdens Zarathustra's Mitternachtslied op tekst van Nietzsche in klarinet en hobo de vooroorlogse portamenti uit de tijd van Mengelberg, de glissando in elkaar verglijdende noten, die ook Hartmut Haenchen enkele jaren geleden in Amsterdam liet horen. Het zijn impulsief en ongeciviliseerd roepende nachtvogels tijdens het zeer gecontroleerde fraaie mysterieuze zingen van de Zweedse alt Anne Larsson.

Op de Amsterdamse opnamen (1966 en 1983) en de opname met de Berliner (1990) ontbreken die onbekommerd uitgespeelde glissandi en klinkt de muziek veel keuriger, minder beeldend en karaktervol, dan nu bij de super-Haitink.

Deze Derde is dus zondermeer `historisch' te noemen. Gelukkig is de met veel publiek gejuich begroete uitvoering opgenomen door de NPS-radio, die wordt uitgezonden op een nader te bepalen tijdstip.

Concert: Berliner Philharmoniker, Groot Omroep Vrouwenkoor, Nationaal Kinderkoor en Anne Larsson (alt) o.l.v. Bernard Haitink. Gehoord: 28/9 Concertgebouw Amsterdam. Radio 4: nader te bepalen, NPS.

    • Kasper Jansen