`Op zulke insinuaties antwoord ik niet'

Er was wekenlang naar uitgekeken. Neelie Kroes, straks op de op een na belangrijkste post in Brussel, moest gisteren voor het Europees parlement verschijnen. Over `netwerk-Neelie'.

Ja, zij was ,,hard'' genoeg om de strijd met het grote bedrijfsleven aan te gaan. En nee op dergelijke ,,onzin'', op zulke ,,insinuaties'' kon en wilde ze niet antwoorden.

Eigenlijk was Neelie Kroes gisteren op twee hoorzittingen tegelijk aanwezig. De een ging over het gevaar van belangenverstrengeling; de ander over persoonlijke integriteit. De een was een internationale aangelegenheid; de ander een bijna Nederlands onderonsje. De een beschouwde zij als een zakelijke discussie; de ander als vuilspuiterij.

Al wekenlang was in Brussel naar de dag van gisteren uitgekeken. De dag waarop beoogd Europees commissaris voor mededinging Neelie Kroes in een drie uur durende sessie door leden van het Europees Parlement zou worden getoetst op haar geschiktheid. Dat het er stevig aan zou toegaan was van tevoren bekend. Het gaat immers om, zoals de Duitse christen-democratische Europarlementariër Werner Langen gisteren tijdens de hoorzitting zei ,,de op één na belangrijkste post'' in het dagelijks bestuur van de EU. Zij kon het aan, was de boodschap van Kroes. ,,Ik ben er volledig zeker van dat ik deze baan onafhankelijk en onpartijdig kan uitoefenen op een manier zoals burgers en bedrijven terecht verwachten.''

Onafhankelijk. Daar draaide het gisteren om. In hoeverre kon Kroes met haar tot 1 september van dit jaar actieve aanwezigheid in het bedrijfsleven – op haar CV prijken namen als Volvo, Thales, Lucent, Ballast Nedam, P&O, MMO2 – straks ongebonden oordelen over kartelvorming, fusies en staatssteun. Want dat is het dagelijkse werk van de commissaris mededinging die op dat terrein verregaande uitvoerende bevoegdheden heeft. De huidige commissaris, de Italiaan Monti, is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de boete van 500 miljoen euro die Microsoft kreeg opgelegd wegens monopoliepraktijken.

Kortom de belangen zijn groot. En de centrale vraag in het Europees parlement was dan ook hoe `netwerk-Neelie' in die wereld kon opereren. Want zij heeft dan wel de banden met de bedrijven waarin ze bestuurder dan wel commissaris was doorgesneden, en ze heeft beloofd niet te zullen oordelen in zaken waar ze zelf bij betrokken was, en ze is niet van plan over vijf jaar als haar mandaat is afgelopen terug te keren in het bedrijfsleven. Maar toch. Waren al deze maatregelen om ,,zichzelf te neutraliseren'', zoals de Britse socialist Peter William Skinner het uitdrukte voldoende. Oftewel, was zij gezien haar verleden in de woorden van de Franse socialiste Pervenche Bereès ,,de autoriteit om de commissie te vertegenwoordigen''. Dat was zij, vond Kroes. Haar ervaring in het bedrijfsleven betekent kennis. ,,En kennis is het allerbelangrijkste om een goed besluit te kunnen nemen.'' Zij vond haar rol als commissaris mededinging het best te vergelijken met die van een scheidsrechter. ,,Vragen wij van een scheidsrechter niet van voetbal te houden of niet in alle facetten van het spel geïnteresseerd te zijn? Nee. We vragen onpartijdigheid bij het uitvoeren van de regels, maar we willen tevens dat de scheidsrechter het spel volledig kent.''

Kroes heeft met haar `code of conduct' zichzelf buitenspel gezet in zaken waar ze zelf bij betrokken was. Dan gaat het over bedrijven. Maar kan ze dan nog wel oordelen over de sectoren waarin dat bedrijf actief is? Een besluit over een concurrent kan immers indirect van invloed zijn op een bedrijf waar zij zelf werkzaam was geweest. De juridische dienst van de Europese Commissie heeft zich over die vraag gebogen en voorziet op dat terrein geen onoverkomelijke problemen. Op aandringen van de parlementariërs zal Kroes het juridische advies openbaar maken. Zij vindt het in elk geval helemaal geen probleem en wees op de positie van de voormalige Franse commissaris Barnier die regionale subsidies in zijn portefeuille had. Kroes: ,,Zou hij omdat hij Fransman is dan niet mogen oordelen over subsidies aan Frankrijk? Ik zou dat ridicuul vinden.''

En dan was er nog die andere hoorzitting. Die van de Nederlanders Erik Meijer (Socialistische Partij) en Paul van Buitenen (Europa Transparant). Vragen over haar verleden. Had zij in 1994 als voorzitter van een Nederlands consortium dat zich bezighield met de export van fregatten naar Abu Dhabi zich schuldig gemaakt aan laakbare handelingen? ,,No way'', er was geen sprake van illegale praktijken en hetzelfde gold voor haar rol in de Tankercleaning-zaak, waarbij ze voor alle zekerheid maar van papier oplas.

Antwoord was er niet voor Paul van Buitenen die al weken zwaait met een ,,dossier'' van achttien zaken waarin sprake zou zijn van dubieuze handelingen van Kroes. Een dossier echter met één manco: de bewijslast ontbreekt. Het gaat om geruchten en verhalen van derden. Op de hoorzitting voegde Van Buitenen er nog een zaak aan toe. Of het waar was dat mevrouw Kroes in opdracht van de toenmalige Indonesische vice-president Habibi bemiddeld had in het verstrekken van smeergelden en daarbij een commissie had ontvangen van 75.000 gulden die niet was opgegeven aan de fiscus.

Het was ,,de verrassing'' die Van Buitenen een dag ervoor had aangekondigd, maar die hij volgens eigen zeggen alleen kon openbaren onder de bescherming van parlementaire onschendbaarheid. Met een woedende blik daagde Kroes Van Buitenen uit met bewijzen te komen: ,,U draait de bewijslast om. Ik ben niet bereid op deze insinuaties in te gaan''.

De niet-Nederlandse europarlementariërs zagen het geamuseerd aan en deden het verder af als een interne Nederlandse zaak. Wat enkelen van hen vooral opviel was dat Kroes in haar eigen taal aanzienlijk zelfverzekerder overkwam dan in het Engels. ,,Kreupel Engels'', constateerde de International Herald Tribune vanmorgen.

    • Mark Kranenburg