Niets voorbesproken in het Torentje

De drie regeringspartijen komen met forse correcties op het kabinetsbeleid.

Ze beroepen zich op dualisme, desnoods met een crisis van het kabinet als gevolg.

Een novum, een haastklus, broddelwerk, een motie van wantrouwen: het waren enkele van de etiketten die de oppositie plakte op een voorstel van de coalitiefracties om 1,1 miljard euro minder te bezuinigen dan de bijna 20 miljard die het kabinet van plan was. De fractievoorzitter van de grootste regeringspartij, CDA'er Maxime Verhagen, dreigde dat kabinet ook meteen: als het ook maar één klein onderdeeltje van het plan wijzigt ,,dan heeft het kabinet een probleem'', zei Verhagen gisteren.

Desondanks kondigde vice-premier Gerrit Zalm (Financiën, VVD) – die de wegens ziekte afwezige premier Balkenende vervangt – aan het begin van de middag enkele ,,kritische noten'' te kraken over delen van het voorgestelde pakket, zowel over de uitgavenkant als over de dekking van de plannen. Maar naar verluidt heeft de coalitie voor enkele tientallen miljoenen euro's aan alternatieven om de coalitievoorstellen alsnog te dekken, mocht Zalm gaten vinden in de gisteren ingediende motie.

Het is hoogst ongebruikelijk – in elk Kamerdebat – om in eerste termijn, dus voordat het kabinet iets heeft gezegd, een motie in te dienen. Verhagen deed het gisteren namens de fractievoorzitters van de twee overige coalitiepartijen: Jozias van Aartsen van de VVD en Boris Dittrich van D66.

De motie van Verhagen roept het kabinet op tot veranderingen in de begroting van volgend jaar door enkele onderwijsbezuinigingen niet door te laten gaan. Ook moet de leeftijd van mensen die niets te maken krijgen met de veranderingen in VUT en prepensioen, omlaag van 57, zoals het kabinet wil, naar 55. Het grijs kenteken moet blijven, de gouden handdruk mag tot één jaarsalaris behouden blijven en de voorgenomen bezuinigingen op de jeugdzorg en cultuur mogen niet doorgaan.

,,Dit is niet voorgekookt en, zoals ten tijde van het kabinet-Kok, in het Torentje besproken'', liet Verhagen ongevraagd weten. Wel heeft het ministerie van Financiën erover gezegd dat de voorstellen `rondlopen', zoals Verhagen zei. ,,De dekking deugt.''

De coalitiefracties compenseren hun voorstellen onder meer met accijnsverhogingen, `efficiencyverbeteringen' en het terugdringen van oneigenlijk gebruik van het grijze kenteken. Bronnen rondom het kabinet melden vanmorgen dat Financiën slechts de technische haalbaarheid gecheckt heeft en niet naar de praktische haalbaarheid en uitvoerbaarheid heeft gekeken. Laat staan dat het kabinet zijn politieke goedkeuring heeft gegeven aan het pakket.

,,Een grotere diskwalificatie kan het kabinet niet krijgen'', vond SP-leider Jan Marijnissen van het coalitievoorstel. ,,Verhagen wacht niet eens netjes de antwoorden af.'' Dit is nu dualisme, reageerde Verhagen. ,,En dat houdt in dat het parlement ten opzichte van het kabinet met alternatieven komt.''

Zoiets had de oppositie zich ook voorgenomen. Net zo ongebruikelijk als de motie van Verhagen was dat de oppositiefracties gezamenlijk optrokken in het verzet tegen de kabinetsplannen, vooral die over het vroegpensioen. PvdA-leider Wouter Bos, Marijnissen en GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema zorgden ervoor dat wanneer van één van hen een interruptie richting Verhagen, Van Aartsen of Dittrich door Kamervoorzitter Frans Weisglas werd afgebroken, de volgende klaar stond om deze over te nemen.

Al met al kwamen zo twee politieke blokken tegenover elkaar te staan die geen pogingen ondernamen om, zoals in het verleden gebruikelijk was, te proberen over ten minste één verandering van de kabinetsplannen Kamerbrede overeenstemming te krijgen. In plaats daarvan was het de oppositie die meent dat het breed gesteund wordt door de vakbeweging, gemeenten, ambtenaren en diegenen die het vertrouwde poldermodel in ere hersteld willen zien.

Om de oppositie zichtbaar te steunen positioneerden de voorzitters van de vakbonden zich dusdanig op de publieke tribune dat ze binnen het schootsveld van de televisiecamera's kwamen.

Daar tegenover staan de coalitiefracties die het poldermodel van negatieve connotaties voorzien en benadrukken dat burgers hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen.

Ondanks het gepredikte dualisme stellen de regeringsfracties bij monde van Verhagen: ,,Wij ondersteunen zeer nadrukkelijk de structurele hervormingen van dit kabinet en zien onze voorstellen als een versterking daarvan.''

Ook Zalm benadrukte vanmorgen dat de maatregelen op de korte termijn weliswaar pijnlijk zijn, maar op de lange termijn noodzakelijk.

Op één punt zijn de coalitiefracties het eens met de oppositie: dit kabinet slaagt er niet in zijn visie over het voetlicht te krijgen, waardoor het begrijpelijk is dat burgers – zoals alom werd opgemerkt – ,,angstig en onzeker'' worden.

Opmerkelijk is dat de coalitiepartijen evenwel voorstellen voor 20 miljoen euro te bezuinigen op overheidscommunicatie. Tegelijk lieten de oppositiepartijen niet na de in de miljoenennota uitgesproken wens van het kabinet weg te honen om het beleid beter uit te leggen aan de burger.

,,Hoe goed u het ook gaat brengen, het zal nooit een goed verhaal worden'', was de voor de hand liggende conclusie van PvdA-fractievoorzitter Bos.