De Tomahawk dicht een gat in de uitrusting

De kruisraketten van nu zijn niet de wapens uit de jaren '80. Ze hebben een conventionele lading, bedoeld om de deur van de vijand in te trappen.

Minister Henk Kamp (Defensie, VVD) wil twee types kruisraketten voor de krijgsmacht aanschaffen, één voor de Koninklijke Marine en één voor de Koninklijke Luchtmacht. De Tactical Tomahawk, kortweg Tactom, zal in verticale lanceerbuizen aan boord van de vier LCF-fregatten worden geplaatst. De Joint Air-to-Surface Standoff Missile, JASSM, roepnaam `djezzem', moet vanonder de vleugels van F-16 jachtbommenwerpers koers naar het doel zetten.

Hoewel de naam `kruisraket' identiek is aan die van de wapens waartegen veel Nederlanders in de jaren tachtig demonstreerden, is er één cruciaal verschil: de kruisraketten van twintig jaar terug waren voorzien van een kernkop terwijl de Tactom en de JASSM een conventionele lading hebben.

De beide types kruisraketten zijn bedoeld om bij aanvang van een conflict bij de vijand, zoals militairen het steevast fijntjes uitdrukken, `de deur in te trappen'. Daarbij moeten ze de strategisch belangrijkste doelen van de vijandelijke verdediging, zoals commandobunkers, radarstations en vliegbases, vernielen. Voor Tomahawks zijn dit soort aanvallen bijna routine. Bij alle offensieven tegen het Irak van Saddam Hussein, maar ook tegen Bosnische Serviërs in 1995 en Joegoslavië in 1999 was een openingssalvo van deze kruisraketten het startschot. Dat ging altijd om Amerikaanse kruisraketten, soms vergezeld van een paar Britse Tomahawks.

Mocht Nederland ook over zulke wapens beschikken, zo luidt de redenering van Defensie, dan wordt ons land vast in een vroeg stadium betrokken bij de planning van operaties. Daarin schuilt politieke invloed.

Volgens majoor Rob van den Heuvel, bij de luchtmacht belast met de `operationele behoeftestelling' van de F-16, kwamen tijdens de campagne om Kosovo bij de Europese NAVO-partners ,,ernstige hiaten'' aan het licht. ,,Het ontbrak ons geheel aan geleide wapens waarmee van grote afstand vitale doelen konden worden getroffen.'' De NAVO, maar ook de Europese Unie, hebben zich toen voorgenomen deze gaten in de uitrusting te dichten.

Groot-Brittannië heeft intussen Tactoms op onderzeeboten gestationeerd en Spanje wil ze, net als Nederland, op fregatten plaatsen. Duitsland en Frankrijk ontwikkelen eigen, met de JASSM vergelijkbare kruisraketten, de Taurus en de Scalp.

De Tactom, zegt commandeur André van Koningsbrugge, souschef materieelprojecten van de Koninklijke Marine, ,,is bedoeld om rake klappen uit te delen. Hij kan een springlading van zo'n duizend pond over een afstand van maximaal 1.600 kilometer naar een doel brengen''. Daarnaast is het geleide wapen ,,ongelooflijk precies'' gebleken. ,,Nevenschade is verwaarloosbaar.''

De raket, net als de JASSM eigenlijk een onbemand straalvliegtuigje, vindt zijn weg onder andere met behulp van GPS-satellietnavigatie, en met een systeem dat het reliëf van het landschap vergelijkt met een kaart in zijn geheugen. Het type Tactom waarop minster Kamp zijn zinnen heeft gezet, is volgens Van Koningsbrugge zelfs in staat om een hele tijd boven een doelgebied te cirkelen, wachtend op een signaal om zich bovenop een doel te storten. Dat rondcirkelen gaat wel ten koste van de reikwijdte.

De JASSM heeft volgens de fabrikant Lockheed Martin een bereik van vijfhonderd kilometer. Ook deze raket kan op verschillende manieren zijn doel vinden. De JASSM heeft daarnaast stealth-

eigenschappen: hij is moeilijk voor radar waarneembaar.

Dat Kamp beide systemen wil aanschaffen, vindt Lee Willett, die namens de Britse denktank RUSI de rol van Tomahawks binnen de Britse en Amerikaanse militaire strategieën bestudeerde, niet meer dan logisch. ,,Ze zijn complementair. Soms zijn geen vliegvelden in omringende landen voorhanden voor, in dit geval, F-16's. Dan heb je die LCF-fregatten in internationale wateren achter de hand. Of andersom.''

De Tomahawk-kruisraketten mogen gelden als een strategische stormram en beschikken over een hypermodern geleidingssysteem, onfeilbaar zijn ze niet. Tijdens de Golfoorlog van 1991 vuurden Amerikaanse oppervlakteschepen en onderzeeërs bijna driehonderd Tomahawks af. Daarvan bleek uiteindelijk maar de helft het doel te hebben getroffen.

Willett: ,,Het aantal kruisraketten dat raak was, is sindsdien bij alle operaties alleen maar toegenomen.'' Dat was ook logisch: de Tomahawks zijn steeds gemoderniseerd. Maar nog tijdens operatie Iraqi Freedom, vorig jaar, moesten de VS vluchten met de nieuwste Tomahawks opschorten doordat er te veel neerstortten in Turkije en Saoedi-Arabië.

De Tactom, zegt Willett, is ,,een formidabel wapen'', maar hij maakt vanuit Britse ervaringen ook kanttekeningen bij de Nederlandse plannen. Het aantal Tomahawks dat Britse onderzeeërs konden meevoeren bleek te klein te zijn voor een langdurig offensief. Nadat de onderzeeërs hun voorraad hadden afgevuurd, moesten ze naar een haven om nieuwe aan boord te nemen.

De Britse marine overweegt daarop nu om ook nieuwe torpedobootjagers van Tactoms te voorzien. Daarin schuilt mogelijk een les voor Nederland, aldus Willett. ,,Wanneer Nederland maar enige tientallen kruisraketten op een paar schepen stationeert, kan dat ook te weinig blijken te zijn.''

En van politieke inbreng binnen een coalitie met de VS, zegt hij, moet men zich ook niet te veel voorstellen, ,,want het blijven uiteindelijk de Amerikanen die de doelinformatie aan coalitiepartners uitdelen''.

    • Menno Steketee