`Minste geweld beste aanpak terreur'

Europa telt geen grote landen meer en moet samenwerken in zijn buitenlands en veiligheidsbeleid. Alleen dan heeft het invloed op de VS, zegt EU-topdiplomaat Robert Cooper.

De verscherpte beveiliging bij de Europese Unie wordt nu ook Robert Cooper in zijn kamer aan de Avenue Cortenberg in Brussel te veel. Hoofdschuddend verneemt de hoogste ambtenaar onder Javier Solana, `chef buitenland' van de EU, dat zijn gasten hun taperecorder bij de portier moesten achterlaten. De directeur-generaal externe en politiek-militaire zaken van de EU grijpt de telefoon: ,,Het is duidelijk dat deze organisatie nog niet aan beveiliging gewend is.'' Even later draagt een bewaker alsnog de apparatuur binnen, op voorwaarde dat hij bij het gesprek blijft.

Cooper staat op het punt af te reizen naar Den Haag, waar hij vandaag de vertaling van zijn boek The Breaking of Nations ten doop houdt. De Brit, jarenlang de belangrijkste buitenlandadviseur van premier Blair, geldt als een scherp denker die nu in Brussel een van de architecten is van een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Cooper is geen havik, maar ,,een agressieve duif''. Hij laakt de vermeende afkeer in Washington van coalities. ,,Aan de [Amerikaanse] zin `de missie bepaalt de coalitie' heb ik een hekel. Ik geloof anders dan veel Amerikaanse scholen van politiek denken sterk in organisaties, zoals de EU. Het doel is om macht te vervangen door organisaties. Daarvoor is soms geweld nodig, maar altijd ter verdediging van het recht.''

Is de chaos in Irak een risico voor Europa?

,,Het is een risico voor iedereen. De olieprijs kan ervan door het plafond schieten. Het kan tot grote vluchtelingenstromen leiden. De chaos kan zich door de hele regio verspreiden. En het kan de internationale betrekkingen onder druk houden.''

Wat is op dit moment de grootste bedreiging voor Europa?

,,Ik heb moeite met `op dit moment'. We hebben lange tijd nog niet zo weinig dreiging gehad als nu. Maar waar het mij om gaat zijn de bedreigingen die ons over, zeg, twintig jaar te wachten staan. De dreiging die uitgaat van terrorisme en georganiseerde misdaad.''

Wie is de vijand?

,,Die is moeilijk te benoemen. Er zijn velen die ons angst proberen in te boezemen. De politiek die daarop reageert, maakt het serieuzer. Wij kunnen ons niet veroorloven niets te doen. Het gevaarlijke is dat we steeds minder te maken hebben met staten die ons bedreigen, maar met allerlei losse verbanden. Het nachtmerriescenario is dat terroristen massavernietigingswapens in handen krijgen.''

En dan mag Europa daar preventief op reageren, zoals de VS in Irak?

,,Zeker. Het zou onverantwoord zijn om niks te doen. Maar voor het zover is, is er eerst een psychologische verandering nodig in Europa.''

Is de grootste dreiging niet dat Europa tevreden lijkt te slapen?

,,Het probleem is dat we nu in zo'n vreedzame omgeving leven. Maar niet iedereen slaapt. We moeten onze opvattingen over veiligheid veranderen. Dat gaat langzaam, maar er gebeurt wel wat als je onze militaire capaciteit bekijkt. De troepen zijn mobieler, meer inzetbaar en professioneler''.

Maar Europa is niet aanwezig in de Oorlog tegen het Terrorisme.

,,Ik praat liever over een campagne. Oorlog suggereert een puur militaire aanpak, maar bestrijding van terrorisme vergt veel meer: betere pasporten, maatregelen voor uitlevering van verdachten en een betere uitwisseling van inlichtingen. Inlichtingen zijn het belangrijkste. Daarvoor heb je vrienden nodig. De beste aanpak van terrorisme is een minimum aan geweld en niet een maximum. Als je een stad intrekt en alles opblaast, dan haat iedereen je. Dat is niet de manier om terrorisme tegen te gaan.''

In uw boek schrijft u dat Europa voor zijn verdediging teveel leunt op de VS. Gratis defensie bestaat niet, zegt u.

Honend: ,,Om het aardig te zeggen: de defensiebudgetten stijgen niet. Het opmerkelijkst is niet dat ze laag zijn, maar dat ze zeer slecht gebruikt worden. Wij moeten niet in Europa een leger van Amerikaanse schaal gaan formeren. Natuurlijk kunnen we het beter doen dan nu op het gebied van defensie. Ik zou al tevreden zijn als we het geld dat we uitgeven aan defensie veel meer gemeenschappelijk zouden uitgeven. Dan zouden we meer waar voor ons geld krijgen. Als we strijdkrachten hadden, die beter inzetbaar zouden zijn. Als we de boel politiek op orde zouden krijgen. Als Europa werkelijk met één stem zou spreken. En ik denk dat dit gaat gebeuren. Tien jaar geleden zat Europa in de Balkan in een complete puinhoop, nu is daar een Europees beleid.''

U schrijft: Europa is een model van een niet-militaire macht die afkerig is van het gebruik van geweld.

,,Ik zou graag hebben dat Europa daarvan niet al te afkerig is en die mogelijkheid openhoudt.''

Europa houdt van multilateralisme en respect voor de rechtsstaat.

,,Als Europa daarvan houdt, moet het ook bereid zijn het recht te verdedigen, en daar heb je soms geweld voor nodig.''

Drijven de VS en Europa uit elkaar?

,,Het is overdreven als mensen zeggen: de VS zijn unilateraal, en Europa is multilateraal. Irak is een speciaal geval. Maar de VS hebben daar geconcludeerd dat ze de VN meer nodig hebben dan ze eerst dachten. Als je verder kijkt naar hoe de VS nonproliferatie aanpakken, doen ze dat hoofdzakelijk multilateraal. Ze pakken Noord-Korea aan via de gesprekken met zes landen, ze waren een van de iniatiefnemers van een Veiligheidsraadsresolutie over proliferatie. Laten we kijken hoe ze met Iran omgaan. Je kunt dit soort zaken niet puur bilateraal aanpakken.''

Maar vreest u toch niet dat de VS en Europa uit elkaar drijven?

,,Ja..ja... Als je naar de Europese opiniepeilingen over de Amerikaanse verkiezingen kijkt, lijkt het alsof iedereen hier voor Kerry zou stemmen, en niet Bush. Dat is wat ongezond, zeker als Bush herkozen wordt. Maar we delen toch in het algemeen een groot aantal fundamentele waarden. Het zou voor ons compleet belachelijk zijn om volledig afzonderlijk van de VS te werken en je van hen af te snijden.''

Zouden er dingen veranderen als Kerry president wordt?

,,Als je kijkt naar wat Bush en Kerry zeggen, zijn de verschillen niet dramatisch. Daarbij komt dat je tijdens een campagne niet kan zeggen wat een president gaat doen. De werkelijkheden van de Amerikaanse politiek betekenen dat er altijd continuïteit zal zijn.''

U hoopt dat Europa een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid zal ontwikkelen.

,,Dat doen we ook.''

Maar dat gebeurt toch alleen als landen cruciale manoeuvreerruimte voor besluiten over soevereiniteit prijsgeven? Zelfs uw eigen land zal dat niet doen.

,,Het gezond verstand gebiedt dat de Europese landen samenwerken. Als we dat niet doen, is de kans om echte invloed uit te oefenen op de VS erg klein. En wat mensen met het verlies van soevereiniteit bedoelen, weet ik niet. Ik weet niet wat soevereiniteit betekent vandaag de dag.''

Dat andere landen besluiten wanneer je leger wordt ingezet.

,,Ik geloof niet dat dit ooit zal gebeuren. Denkt u dat er één land een meerderheidsstemming zou accepteren over waar zijn troepen naar toe zouden moeten?''

Hoe gemeenschappelijk is gemeenschappelijk dan?

,,Je kunt wel een gemeenschappelijk debat hebben, misschien gemeenschappelijke conclusies of niet, gemeenschappelijk trainen, oefenen en samen materieel kopen. Zodat als je een besluit neemt om samen te vechten, je dat dan effectiever kunt doen. Het nieuwe verdrag over de grondwet voorziet in een nuttige stap in die richting.''

Zal ook een groot land als Frankrijk, dat graag een eigen rol heeft en kritisch de VS bejegent, daaraan meedoen?

,,De realiteit is dat er geen grote landen in Europa meer zijn. We zijn allemaal kleine landen geworden.''

Bent u een idealist?

,,Nee. Europa leeft nu vreedzaam samen na duizend jaar van conflict. Als je dat kan, kun je nog veel meer.''