Mariniers houden Eric O. tijdens rechtszaak uit de wind

Deze week moet sergeant-majoor Eric O. zich voor de rechter verantwoorden voor het doodschieten van een plunderaar in Irak.

,,Waarom vertelt u niet gewoon de waarheid?'', vraagt officier van justitie E. van Dusschoten. Ze herhaalt de vraag steeds weer, terwijl de avonduren verglijden in de rechtszaal in Arnhem. De jonge mariniers weten er niet zo goed antwoord op . ,,Je kunt je eigen maten niet zomaar ...'', mompelt Jesse Beekes (20) met een rood hoofd. ,,Ja?'', zegt van Dusschoten. Ze buigt zich aandachtig naar voren. Beekes: ,,Je wil je opc natuurlijk niet afvallen.''

De `opc' (opvolgend pelotonscommandant) van Beekes was sergeant-majoor Eric O., die zich deze week moet verantwoorden voor het doodschieten van een plunderaar in Irak. O. (44) was een alom gerespecteerde commandant, zo werd gisteren duidelijk. Tijdens hun verhoor door de marechaussee in Irak probeerden verschillende mariniers hun `opc' uit de wind te houden. Het aantal plunderaars werd wat aangedikt. Verschillende mariniers verzonnen dat de Irakezen stenen aan het oprapen waren. ,,In mijn eerste verklaring heb ik alles gelogen'', zei korporaal Ripson gisteren onomwonden. Andere getuigen waren minder openhartig, maar gaven toe dat ze hun verklaringen wat hadden aangepast.

Hadden de mariniers van Eric O. de opdracht te liegen? Het openbaar minsterie vermoedt van wel. Als de zogeheten quick reaction force van de sergeant-majoor terugkeert van het `schietincident', besluit O. tot een `debriefing' buiten de poort van de Nederlandse basis in As-Samawah. Tijdens deze debrief zegt O. dat hij het is gweest die twee waarschuwingsschoten heeft afgevuurd en dat een Iraakse plunderaar door een afgeketste kogel is geraakt. O. vertelt de mannen dat er een onderzoek van de marechaussee zal komen. Van enige beïnvloeding van de kant van O. was geen sprake, zo zei marinier Beekes gisteren. ,,De sergeant-majoor heeft gezegd dat we gewoon moesten vertellen wat we hadden gezien.'' Maar dat laatste is lang niet altijd gebeurd. Verschillende mariniers maakten in hun verklaringen geen onderscheid tussen de informatie uit eigen waarneming en dat wat ze van hun commandant hadden gehoord. ,,Dus als de sergeant-majoor zegt `ik heb dat gedaan' dan neemt u dat gewoon over als waarheid?'', vroeg officier Van Dusschoten aan Ripson. Voor de korporaal leek het vanzelfsprekend.

Dat Eric O. zo hoog in aanzien stond was niet verwonderlijk. De 44-jarige sergeant-majoor stond gaf leiding aan een peloton dat bestond uit onervaren `jonkies'. De helft daarvan was op de ochtend van 27 december bovendien niet beschikbaar. En omdat twee van de vier pantserwagens defect waren, was het een nogal verzwakte quick reaction force (QRF) die uitrukte naar de weg tussen As-Samawah en Al-Khidr, waar een container van een vrachtwagen was gevallen. Eric O. sluit de weg aan twee kanten af met de patria's, om de container op een truck te takelen. Maar dat leidt al snel tot een chaotische situatie. Aan weerszijden van de road blocks ontstaan lange files Een Amerikaans konvooi strandt en wordt belaagd door plunderende Irakezen. De mannen van een tweede Nederlandse QRF onder leiding van korporaal Tak vuren verschillende waarschuwingsschoten af. De Iraakse politie arriveert, maar vertrekt weer zonder hulp te bieden, tot grote woeden van Eric O.

Wat er daarna gebeurd is, werd gisteren niet helemaal duidelijk. Volgens Eric O. nadert een grote groep plunderaars vanuit het zijterrein de weg en bestaat het gevaar dat er Irakezen door het Nederlandse kordon zullen dringen. O. schiet één keer in de lucht. Dat helpt niet. De sergeant-majoor richt daarom naar de grond, links vóór de groep en schiet nog een keer. Een man in de groep raakt gewond, valt. Het is waarschijnlijk de 33-jarige Abudallah Moushar Aadhafa, maar helemaal zeker is dat niet. De gewonde wordt razendsnel door de Irakezen afgevoerd en OM heeft geen toestemming gekregen om het dode lichaam op te graven. Opvallend was dat alle mariniers gisteren verklaarden dat het gezicht van de gewonde intact was. Dit lijkt in tegenspraak met een Iraaks autopsierapport, dat spreekt van een kogel die in de rug is binnengedrongen en via het oog het lichaam heeft verlaten. Voor Eric O. zelf staat het allerminst vast dat hij Moushar heeft gedood. ,,De man die bij mij is weggegaan was levend, niet dood'', zei hij gisteren.

Maar dat `het lijk' wel eens zou kunnen ontbreken, is voor het openbaar ministerie is het geen onoverkomelijk bezwaar. Het OM verwijt O. overtreding van de zogeheten geweldsinstructie, waarin was vastgelegd wanneer de mariniers mochten schieten en wanneer niet. Volgens het OM had Eric O. helemaal geen waarschuwingsschoten mogen lossen omdat de situatie daar geen aanleiding toe gaf. Officier van Dusschoten liet gisteren in de rechtszaal foto's zien die deze lezing leken te bevestigen. Op één foto, genomen vlak voor het schieten van Eric O., zitten een paar plukjes mensen op ongeveer honderd meter van de weg in het zand. Op andere foto's zijn nauwelijks of geen omstanders te zien.

Ook de meeste mariniers vonden de situatie bij nader inzien niet `schietwaardig'. Op de voortdurende vraag van officier Van Dusschoten hoe groot de dreiging nu eigenlijk was, antwoordden de meeste getuigen dat er vooral een dreiging zou kunnen ontstaan. ,,Je moet een paar stappen vooruit denken'', zei korporaal Johnny Bakker.

Eric O. was het er niet mee eens. In zijn verhoor benadrukte de sergeant-majoor steeds weer dat hij als commdant de enige was die de situatie goed kon beoordelen. Eric O: ,,Ik heb daar geen fout gemaakt.'' Geëmotioneerd: ,,Ik heb naar eer en geweten een besluit genomen. Het is heel makkelijk om dat vanachter een bureau te gaan interpeteren.'' De volgende keer zou hij precies hetzelfde doen, zei O. ,,Ik had de verantwoordelijkheid. Als ik niet adequaat had gehandeld, dan had ik hier ook gezeten, maar dan met een ándere aanklacht.''